Mannen met hogere concentraties van bepaalde afweereiwitten in hun bloed hebben een kleiner risico om prostaatkanker te ontwikkelen. Dat blijkt uit een grote analyse van onderzoekers van Oxford Population Health, verbonden aan de University of Oxford. De bevindingen laten zien dat het immuunsysteem mogelijk al vroeg een rol speelt bij het onderdrukken van ontsporende prostaatcellen.
- Hogere hoeveelheden van het immuuneiwit IL-15 hingen samen met 14 procent minder kans op prostaatkanker ruim zeven jaar later.
- Bij gevorderde prostaatkanker lag het risico zelfs 26 procent lager in de onderzochte Europese groep.
- Genetische aanleg voor hogere waarden van het reparatie-eiwit PARP1 bleek juist gekoppeld aan een hoger risico op de ziekte.
Afweersysteem actief lang voor diagnose
Prostaatkanker werd in de geneeskunde lange tijd gezien als een zogeheten immunologisch koude tumor. Dat betekent dat de afweer van het lichaam weinig op de tumorcellen lijkt te reageren zodra de kanker eenmaal is vastgesteld. De onderzoekers uit Oxford keken daarom juist ver vóór de diagnose in het bloed van deelnemers. Ze vergeleken bloedmonsters van 1.434 mannen die gemiddeld ruim tien jaar later prostaatkanker kregen met die van een even grote groep mannen zonder de ziekte. Daarnaast analyseerden ze gegevens van ruim 21.000 mannelijke deelnemers uit de Britse UK Biobank.
Uit de analyse van 368 eiwitten die betrokken zijn bij ontstekingen en afweer sprong interleukine-15 (IL-15) het meest naar voren. Dit eiwit stimuleert en onderhoudt zogeheten natuurlijke killercellen en T-cellen, die beschadigde cellen kunnen opruimen. Mannen met hogere waarden van IL-15 hadden veertien procent minder kans op prostaatkanker die meer dan zeven jaar na de bloedafname werd vastgesteld. Voor ernstige, gevorderde vormen van de ziekte was dat risico in het Europese bevolkingsonderzoek 26 procent lager. Ook andere immuuneiwitten lieten een vergelijkbaar beschermend patroon zien.
Aangrijpingspunten voor mogelijke preventie
Naast afweereiwitten bracht de studie een genetisch verband aan het licht met PARP1, een eiwit dat betrokken is bij het herstel van DNA. Mannen met een erfelijke aanleg voor hogere concentraties van PARP1 bleken juist een groter risico op prostaatkanker te lopen. Remmers van dit eiwit worden nu al ingezet als medicijn bij de behandeling van bepaalde vormen van uitgezaaide prostaatkanker, maar worden nog niet gebruikt om de ziekte te voorkomen.
De bekende risicofactoren voor prostaatkanker, zoals leeftijd, familiegeschiedenis en erfelijke aanleg, zijn niet te veranderen. Omdat er nog geen bewezen manieren zijn om prostaatkanker te voorkomen, zoeken wetenschappers naar biologische mechanismen die met medicatie te beïnvloeden zijn. De onderzoekers benadrukken dat het aantonen van deze eiwitpatronen nog geen kant-en-klaar preventiemiddel oplevert. Wel hopen zij via vervolgonderzoek te achterhalen of bestaande middelen die op deze eiwitten ingrijpen, ingezet kunnen worden vóórdat cellen kwaadaardig worden.
Dit onderzoek laat zien welke processen in het lichaam mogelijk meespelen bij het vroege ontstaan van prostaatkanker, maar levert voor mannen nu nog geen leefstijl- of behandeladvies op. Het gaat om statistische en genetische verbanden in grote databanken, niet om een directe test of medicijn voor de praktijk. Pas wanneer vervolgonderzoek uitwijst of het beïnvloeden van deze eiwitten veilig en effectief is, wordt duidelijk of preventieve behandelingen haalbaar zijn.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je gezondheid, neem dan contact op met je huisarts. Voor het maken van dit artikel en/of de afbeelding kan AI gebruikt zijn. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
Gepubliceerd op 13 november 2026. Laatste review op 13 november 2026, 19:01 door Redactie
