Tijdens de diepe slaap spoelt hersenvocht afvalstoffen uit het brein, maar dat proces neemt flink af naarmate mensen ouder worden. Dat blijkt uit onderzoek van het Massachusetts Institute of Technology (MIT). Bij gezonde zestigplussers bleken de reinigende vloeistofgolven tijdens de nacht aanzienlijk kleiner dan bij jonge volwassenen.
- In de diepe slaap spoelen krachtige golven van hersenvocht afvalstoffen uit de hersenen.
- Bij volwassenen tussen de 60 en 84 jaar waren deze vloeistofgolven tijdens de slaap veel kleiner dan bij mensen tussen de 18 en 39 jaar.
- De haperende spoeling komt door zwakkere trage hersengolven en bloedvaten die minder soepel reageren.
Trage hersengolven zetten nachtelijke schoonmaak in gang
Tijdens de diepste fasen van de slaap, de zogeheten non-remslaap, vertoont het brein grote en trage hersengolven. Deze golven zorgen voor ritmische veranderingen in de hoeveelheid bloed in de hersenvaten. Doordat de schedel een vaste ruimte is, drukt die wisselende bloedstroom vloeistofgolven van hersenvocht door het weefsel heen. Dit vocht spoelt schadelijke eiwitten en afvalstoffen weg die zich overdag hebben opgehoopt.
Wat er verandert in het ouder wordende brein
Onderzoekers van MIT vergeleken de hersenactiviteit en vloeistofstromen van 31 jonge volwassenen (18 tot 39 jaar) met die van 41 oudere volwassenen (60 tot 84 jaar). De deelnemers sliepen ’s nachts in een aangepaste MRI-scanner, terwijl elektroden op hun hoofd de hersengolven maten.
Bij de jongere groep namen de golven van hersenvocht sterk toe zodra zij in de diepe slaap raakten. Bij de oudere groep gebeurde dat opvallend genoeg nauwelijks. Hun gemiddelde vloeistofgolven waren aanzienlijk kleiner. Volgens de onderzoekers is dit niet alleen het gevolg van minder of onrustiger slapen: zelfs tijdens perioden van diepe slaap bleef de vloeistofstroom achter.
Stijvere vaten en afname van grijze stof
De wetenschappers ontdekten dat twee mechanismen de afname verklaren. Naast het verlies aan trage hersengolven spelen veranderingen in de bloedvaten een doorslaggevende rol. Bij aanvullende tests overdag bleek dat de hersenvaten van oudere deelnemers minder snel uitzetten wanneer hersencellen meer zuurstof vragen. Ook reageerden de vaten minder krachtig op een ademhalingstest. Daarnaast zagen de onderzoekers dat krimp van de grijze stof in de hersenen samenging met een sterkere afname van de vochtstroom.
Toch gold de achteruitgang niet voor iedereen. Een deel van de oudere deelnemers behield tijdens de slaap even krachtige vloeistofgolven als gezonde twintigers. Waarom sommige ouderen deze beschermende hersenspoeling behouden en anderen niet, willen de onderzoekers in vervolgonderzoek achterhalen.
Deze studie toont aan hoe vloeistofstromen in het brein veranderen met de leeftijd, maar bewijst nog niet dat een verminderde stroom direct leidt tot geheugenverlies of dementie. Geen van de deelnemers had een vastgestelde hersenziekte. Wel bieden de resultaten onderzoekers nieuwe inzichten om na te gaan of slaappatronen en vaatgezondheid een rol spelen bij het voorspellen van hersenziekten.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je gezondheid, neem dan contact op met je huisarts. Voor het maken van dit artikel en/of de afbeelding kan AI gebruikt zijn. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
Gepubliceerd op 13 november 2026. Laatste review op 13 november 2026, 19:01 door Redactie
