Sommige ouderen hebben wel de kenmerkende hersenschade van alzheimer, maar krijgen tijdens hun leven nooit dementie. Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut hebben ontdekt dat zeldzame, onvolgroeide hersencellen hier mogelijk een rol bij spelen. Bij mensen die mentaal scherp blijven, gedragen deze cellen zich opvallend anders dan bij patiënten met klachten.
- Ongeveer dertig procent van de ouderen met alzheimerschade in het brein ervaart tijdens het leven geen symptomen van dementie.
- Zelfs bij overledenen van gemiddeld boven de tachtig vonden onderzoekers onvolgroeide hersencellen in het geheugencentrum.
- Bij veerkrachtige mensen zetten deze cellen actieve overlevingsprogramma’s aan en tonen ze minder signalen van ontsteking en celsterfte.
Gedrag van jonge hersencellen verschilt
Wetenschappers noemen het behoud van denkvermogen ondanks hersenschade cognitieve veerkracht. Uit gegevens van de Nederlandse Hersenbank blijkt dat zo’n dertig procent van de mensen met alzheimer-eiwitten in de hersenen nooit vergeetachtigheid of andere problemen ontwikkelde.1 Niet iedereen met biologische kenmerken van de ziekte krijgt dus verschijnselen van dementie.
Om deze veerkracht te onderzoeken, analyseerde het team weefsel uit het geheugencentrum van overleden donoren. De onderzoekers vergeleken mensen zonder hersenschade met alzheimerpatiënten en met mensen die wel schade hadden, maar helder bleven. In alle groepen troffen zij zeldzame, onvolgroeide zenuwcellen aan.2 Dit zijn jonge cellen die zich nog niet volledig hebben ontwikkeld tot volwassen zenuwcellen.
Niet het aantal maar de reactie telt
Vooraf verwachtten de onderzoekers dat veerkrachtige mensen simpelweg veel meer jonge cellen zouden hebben om beschadigde zenuwcellen te vervangen. Dat bleek niet zo te zijn: het aantal cellen verschilde nauwelijks tussen de groepen. Het echte verschil zat in de activiteit van de cellen.3
In de hersenen van mensen zonder klachten activeerden de jonge cellen specifieke processen om schade te weerstaan. Ook waren er minder signalen van chronische ontstekingen en celsterfte meetbaar. De onderzoekers vermoeden daarom dat deze cellen niet alleen zichzelf beschermen, maar ook het omringende weefsel gezond houden. Ze functioneren mogelijk als een soort ondersteuning voor het bestaande hersennetwerk.1
Nog geen directe behandeling
De onderzoekers benadrukken dat het om patronen in weefsel gaat. Er is nog niet met proeven bewezen dat deze onvolgroeide cellen zelf de dementie tegenhouden. Ook ontstaan er waarschijnlijk niet vanzelf continu nieuwe cellen op hoge leeftijd; de aangetroffen cellen waren er al en vertoonden specifieke activiteit. Toekomstig onderzoek moet uitwijzen of deze beschermende reactie van het brein ooit kan worden nagebootst met medicijnen.3
Deze ontdekking verklaart beter waarom hersenschade niet bij iedereen tot geheugenverlies leidt. De uitkomsten gelden voor weefsel van mensen op hoge leeftijd en bieden nog geen kant-en-klaar behandeladvies voor nu. Verder onderzoek moet aantonen of het stimuleren van deze celprocessen in de toekomst klachten kan uitstellen.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je gezondheid, neem dan contact op met je huisarts. Tijdens het maken van dit artikel en/of de afbeelding kan AI gebruikt zijn. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
Gepubliceerd op 27 oktober 2026. Laatste review op 27 oktober 2026, 19:48 door Alex
