De laatste menstruatie leidt bij vrouwen tot een plotselinge omslag in tientallen bloedwaarden tegelijk. Waar artsen de overgang vaak zagen als een langzame afname, toont analyse van 300 miljoen laboratoriumtesten dat organen zoals de lever, botten en nieren rond dat exacte moment een abrupte sprong doormaken.
- In 52 van de 90 onderzochte bloedtesten trad rond de laatste menstruatie een abrupte sprong op.
- Hormonale veranderingen in het bloed begonnen al tien tot vijftien jaar voor de menopauze.
- Alleen waarden voor ijzer en rode bloedcellen verbeterden, door het wegvallen van maandelijks bloedverlies.
- Bij mannen van dezelfde leeftijd veranderden deze laboratoriumwaarden juist heel geleidelijk.
Lange tijd werd aangenomen dat fysiologische veranderingen rond de menopauze zich heel geleidelijk voltrekken. Onderzoekers analyseerden echter meer dan 300 miljoen laboratoriumuitslagen van ruim 1 miljoen vrouwen uit de Verenigde Staten en Israël.1 Door variaties in de overgangsleeftijd wiskundig te corrigeren, zagen zij dat de laatste menstruatie juist fungeert als een fysiologische drempel. Rond dat exacte omslagpunt trad in 52 van de 90 onderzochte laboratoriumtesten een abrupte sprong op, onder meer in markers voor botstofwisseling, leverfuncties en cholesterol.
De meeste waarden verschoven in de richting van een hoger gezondheidsrisico. Een opvallende uitzondering vormden testen voor ijzer en rode bloedcellen: die verbeterden juist, wat onderzoekers toeschrijven aan het stoppen van maandelijks bloedverlies.1 Bij mannen rond de vijftig jaar waren dergelijke plotselinge sprongen volledig afwezig; hun bloedwaarden veranderden met de leeftijd juist gestaag. Wel bleken de eerste hormonale verschuivingen bij vrouwen al tien tot vijftien jaar voor de laatste menstruatie in gang gezet te worden, veel eerder dan eerdere studies lieten zien.
Wat betekent dit voor het herkennen van de overgang?
In de praktijk worden de termen overgang en menopauze vaak door elkaar gebruikt, maar medisch gezien verschillen ze. Volgens Thuisarts.nl duidt de menopauze uitsluitend op de allerlaatste menstruatie, terwijl de overgang de hele overgangsjaren eromheen omvat.3 Ondanks de duidelijke sprongen die onderzoekers in grote bevolkingsgroepen zagen, heeft het volgens Thuisarts.nl voor individuele vrouwen geen zin om bloed te laten prikken om te controleren of de overgang is begonnen; die losse bloedwaarden zijn per persoon te wisselvallig om betrouwbaar uitsluitsel te geven. Meer informatie over het verloop staat beschreven bij de verschillende fases van de overgang.
De onderzoekers keken ook naar het effect van hormoontherapie. Vrouwen die hormoontherapie met oestrogenen gebruikten, vertoonden aanzienlijk kleinere sprongen in hun bloedwaarden: hun laboratoriumprofielen na de menopauze leken veel meer op een vloeiende voortzetting van de situatie daarvoor.1 Omdat oestrogeenreceptoren in bijna alle lichaamsweefsels voorkomen, dempt de hormoontoevoer de abrupte reactie van onder meer botten en lever.
Deze studie toont aan dat de laatste menstruatie een meetbaar omslagpunt vormt voor vrijwel het gehele vrouwelijk lichaam. Het verklaart waarom gezondheidsrisico’s zoals botontkalking na dit moment sneller kunnen toenemen. De resultaten zijn echter gebaseerd op bevolkingsdata en computermodellen. Ze betekenen niet dat individuele vrouwen bloedonderzoek moeten aanvragen, omdat dagelijkse hormoonschommelingen een enkele test onbetrouwbaar maken.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je gezondheid, neem dan contact op met je huisarts. Tijdens het maken van dit artikel en/of de afbeelding kan AI gebruikt zijn. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
Gepubliceerd op 13 oktober 2026. Laatste review op 13 oktober 2026, 7:02 door Redactie
