Lipoproteïne(a)-waarde: wanneer is Lp(a) verhoogd?

Lipoproteïne(a), afgekort Lp(a), is een grotendeels erfelijk bepaald vetdeeltje in het bloed. Een verhoogde waarde kan het risico op hart- en vaatziekten vergroten, ook wanneer je LDL-cholesterol niet verhoogd is.

In het kort

Lp(a) is een grotendeels erfelijk bepaald vetdeeltje dat naast LDL een eigen risicofactor is.
Controleer de eenheid van je uitslag: mg/dL en nmol/L zijn niet met één vaste factor om te rekenen.
Een meting kan helpen om je totale cardiovasculaire risico beter te beoordelen.
Bespreek een verhoogde waarde en eventuele familiegeschiedenis met je arts.

Wat is lipoproteïne(a)?

Lipoproteïne(a) lijkt op een LDL-deeltje, maar heeft een extra eiwit: apolipoproteïne(a). Daardoor is Lp(a) een eigen risicofactor en niet simpelweg een andere naam voor LDL-cholesterol. Een hogere concentratie hangt samen met een grotere kans op slagaderverkalking en vernauwing van de aortaklep.¹

Je genen bepalen de Lp(a)-waarde voor een groot deel. De waarde verandert vanaf de volwassen leeftijd meestal weinig. Daarom is één meting vaak voldoende; een arts kan in bijzondere omstandigheden wel een nieuwe bepaling zinvol vinden.²

Wanneer is een Lp(a)-waarde verhoogd?

Volgens de Europese richtlijn geldt een Lp(a)-waarde boven 50 mg/dL of boven 105 nmol/L als een factor die het cardiovasculaire risico kan verhogen.² Het cardiovasculaire risico loopt geleidelijk op met de waarde; de uitslag is dus geen simpele scheidslijn tussen ‘veilig’ en ‘gevaarlijk’.

Controleer altijd de eenheid naast het getal. Mg/dL meet massa en nmol/L het aantal deeltjes. De grootte en massa van Lp(a)-deeltjes verschillen per persoon. De Europese Atherosclerosis Society raadt daarom af om met één vaste factor tussen mg/dL en nmol/L om te rekenen.³ Vergelijk jouw getal alleen met een grens in dezelfde eenheid.

Lipoproteïne(a)-waarde met de eenheid mg/dL of nmol/L op een bloeduitslag

Een uitslag van 55 mg/dL en een uitslag van 55 nmol/L betekenen dus niet hetzelfde. Noteer bij een gesprek met je arts zowel het getal als de eenheid en neem bij voorkeur het originele laboratoriumrapport mee.

Waarom kan Lp(a) belangrijk zijn bij een normaal LDL?

LDL en Lp(a) dragen allebei cholesterol, maar worden afzonderlijk beoordeeld. Een normale LDL-waarde sluit een verhoogd Lp(a) niet uit. Dat kan helpen verklaren waarom hart- en vaatziekten soms op jonge leeftijd in een familie voorkomen terwijl de gebruikelijke cholesterolwaarden niet opvallend zijn.

Lp(a) telt mee in non-HDL-cholesterol, omdat non-HDL alle cholesteroldeeltjes behalve HDL omvat. Wil je dat verzamelgetal beter begrijpen, lees dan verder over de non-HDL-cholesterolwaarde.

Voor wie kan een meting zinvol zijn?

Een Lp(a)-meting kan vooral relevant zijn wanneer hart- en vaatziekten op jonge leeftijd in de familie voorkomen.¹ De EAS-consensus adviseert daarnaast om Lp(a) bij iedere volwassene ten minste eenmaal te meten.³ Bespreek met je arts of de bepaling in jouw situatie zinvol is.

Een Lp(a)-test maakt in Nederland nog niet standaard deel uit van elk cholesterolonderzoek. Op een gewone uitslag staan meestal totaal cholesterol, LDL, HDL en triglyceriden. Vraag daarom expliciet of Lp(a) is bepaald als je arts en jij deze risicofactor willen beoordelen.

Kun je een hoge Lp(a)-waarde verlagen?

Lp(a) zelf is doorgaans moeilijk te beïnvloeden met leefstijl. Dat betekent niet dat gezond leven zinloos is. De arts kijkt naar het totale cardiovasculaire risico en kan juist extra aandacht geven aan beïnvloedbare factoren, zoals LDL of non-HDL, bloeddruk, roken en diabetes.¹

Er bestaat geen persoonlijk leefstijlrecept waarmee je kunt beloven dat Lp(a) onder een bepaalde grens komt. Richt je daarom op het totale risicoplan dat je met je behandelaar afspreekt. Algemene praktische informatie vind je bij cholesterol verlagen.

Begin of stop niet zelf met cholesterolverlagende medicatie vanwege één Lp(a)-uitslag. De betekenis hangt af van je totale risico, eventuele eerdere hart- of vaatziekte en andere bloedwaarden. De Nederlandse CVRM-richtlijn gebruikt bij lipidenbehandeling vooral LDL of non-HDL als behandeldoel.⁴

Wat zegt Lp(a) over familieleden?

Omdat Lp(a) grotendeels erfelijk is, kan een verhoogde uitslag aanleiding zijn om de familiegeschiedenis te bespreken. Dat betekent niet dat ieder familielid automatisch dezelfde waarde of hetzelfde risico heeft. Een arts kan beoordelen of testen bij eerstegraads familieleden passend is, mede op basis van hart- en vaatziekten op jonge leeftijd.

Verwar Lp(a) niet met familiaire hypercholesterolemie (FH). Beide kunnen erfelijk voorkomen, maar het zijn verschillende afwijkingen. Bij FH is vooral LDL-cholesterol sterk verhoogd. Lp(a) kan verhoogd zijn terwijl LDL binnen een algemene grens valt.

Hoe bereid je het gesprek over je uitslag voor?

Neem het exacte getal én de eenheid mee: mg/dL of nmol/L.
Vraag hoe de waarde meeweegt in je totale risico, in plaats van alleen of de uitslag ‘goed’ of ‘fout’ is.
Noem hartinfarcten, beroertes of aortaklepvernauwing bij familieleden, zeker als die op jonge leeftijd ontstonden.
Vraag welk doel voor LDL of non-HDL bij jou past.
Spreek af of familieonderzoek of verdere controle nodig is.

Op de pagina over bloedwaarden vind je meer uitleg over het lezen van laboratoriumuitslagen in hun context.

Kernboodschap

Bewaar bij je Lp(a)-uitslag altijd het getal én de eenheid. Bespreek een verhoogde waarde binnen je volledige risicoprofiel, vooral als hart- en vaatziekten vroeg in de familie voorkomen.

Veelgestelde vragen

Moet je nuchter zijn voor een Lp(a)-test?

Voor alleen een Lp(a)-test hoef je niet nuchter te zijn. Worden tegelijk andere waarden bepaald, volg dan de instructies van je arts of laboratorium.⁵

Is een hoge Lp(a)-waarde hetzelfde als hoog cholesterol?

Nee. Lp(a) is een specifiek lipoproteïnedeeltje. Het kan verhoogd zijn terwijl totaal cholesterol of LDL niet duidelijk verhoogd is.

Heeft één meting genoeg waarde?

Vaak wel, omdat Lp(a) sterk genetisch bepaald is en meestal weinig verandert. Bij bijzondere medische omstandigheden kan een arts besluiten de test te herhalen.

Kan ik mg/dL zelf omrekenen naar nmol/L?

Gebruik geen vaste omrekenfactor. De deeltjes verschillen in massa, waardoor zo’n berekening onnauwkeurig kan zijn. Laat de uitslag interpreteren in de eenheid waarin het laboratorium rapporteert.