De ernstige premenstruele stemmingsstoornis PMDD verloopt niet bij elke vrouw volgens hetzelfde patroon, maar kent drie duidelijke subtypen. Dat concluderen onderzoekers van de Universiteit van Uppsala na analyse van dagelijkse symptoomdagboeken. De timing en de hevigheid van de klachten verschillen sterk per persoon en per fase van de menstruatiecyclus.
- Onderzoekers onderscheiden drie patronen van PMDD op basis van het moment waarop klachten beginnen en hun piek bereiken.
- Angst bleek een belangrijke aanjager: een toename in angst werd vaak gevolgd door meer prikkelbaarheid, somberheid en stemmingswisselingen.
- Bijna alle onderzochte vrouwen vertoonden verschillende patronen voor verschillende symptomen tegelijk.
Drie verschillende subtypen van PMDD
PMDD (premenstruele dysfore stoornis) is een ernstige vorm van PMS waarbij vrouwen in de vruchtbare jaren te maken krijgen met zware psychische en lichamelijke klachten voor hun menstruatie. Tot nu toe werd vaak aangenomen dat deze klachten bij iedereen volgens een vergelijkbaar ritme verlopen. Zweedse onderzoekers volgden echter 90 vrouwen met een officiële PMDD-diagnose en 44 gezonde controlepersonen die twee maanden lang dagelijks al hun klachten bijhielden in een dagboek.1
Uit die gegevens kwamen drie duidelijke patronen naar voren.2 Bij het eerste subtype beginnen ernstige klachten al vroeg, ongeveer twee weken voor de menstruatie, met een piek rond vijf dagen voor het begin van de bloeding. Bij het tweede subtype nemen ernstige symptomen pas zo’n tien dagen voor de menstruatie toe, waarna de piek pas rond of vlak na het begin van de menstruatie ligt. Het derde subtype kenmerkt zich door matige klachten die eveneens tien dagen van tevoren opkomen, maar minder hevig zijn en waarbij lichamelijke klachten vaak vrijwel ontbreken.
Wisselwerking tussen angst en somberheid
De onderzoekers brachten ook in kaart hoe de vier belangrijkste klachten elkaar beïnvloeden: angst, somberheid, prikkelbaarheid en stemmingswisselingen. Angst bleek daarbij een centrale aanjager. Wanneer angstgevoelens toenamen, volgde kort daarna regelmatig een verergering van prikkelbaarheid, somberheid en stemmingswisselingen. Somberheid voorspelde op haar beurt het sterkst hoe hevig andere klachten enkele dagen later zouden zijn.
Opvallend was dat 98 procent van de vrouwen niet voor al haar klachten binnen hetzelfde patroon viel. Iemand kan bijvoorbeeld al vroeg in de cyclus te maken krijgen met hevige prikkelbaarheid, terwijl somberheid pas kort voor de menstruatie opduikt. Volgens de onderzoekers kan deze kennis op termijn helpen om klachten beter te voorspellen en behandelingen gerichter af te stemmen op het individuele verloop van de cyclus.
Voor vrouwen met PMDD bevestigt dit onderzoek dat hun klachtenverloop uniek kan zijn en niet in één vast patroon hoeft te passen. De studie toont de verschillen in timing en hevigheid aan, maar verklaart nog niet welke biologische mechanismen deze subtypen veroorzaken. Er is vervolgonderzoek nodig voordat artsen deze patronen kunnen gebruiken voor individuele behandelkeuzes in de spreekkamer.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je gezondheid, neem dan contact op met je huisarts. Voor het maken van dit artikel en/of de afbeelding kan AI gebruikt zijn. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
Gepubliceerd op 11 november 2026. Laatste review op 11 november 2026, 19:01 door Redactie
