Machteld Huber: de arts achter Positieve Gezondheid

ACHTERGROND

Wie is Machteld Huber?

Huber studeerde geneeskunde in Utrecht, volgde de huisartsopleiding aan de Vrije Universiteit en werkte als huisarts. Volgens iPH merkte zij tijdens een eigen ziekteperiode dat haar ervaring als patiënt verder ging dan wat ze als arts had geleerd. Die ervaring gaf richting aan haar werk, zonder op zichzelf bewijs voor haar latere model te zijn.¹

Van 1986 tot 2015 deed zij bij het Louis Bolk Instituut onderzoek naar gezondheid en voeding. Samen met de Gezondheidsraad en ZonMw werkte ze aan de vraag hoe gezondheid dynamischer kon worden omschreven. Dat traject leidde naar haar promotie aan Maastricht University in december 2014 en naar de verdere uitwerking van Positieve Gezondheid. In 2015 richtte ze het Institute for Positive Health (iPH) op. Ze was daar directeur tot augustus 2019 en is nu strategisch adviseur.¹

Zo vormt haar loopbaan een herkenbare lijn: van patiënt en huisarts naar onderzoeker en vervolgens bouwer van een gesprekspraktijk. Haar betekenis ligt vooral in het verbreden van de vraag wat voor mensen in het dagelijks leven van belang is.

IDEE

Waarom stelde zij een ander gezondheidsconcept voor?

In 2011 stelde Huber samen met co-auteurs een dynamischer concept voor. Daarin gaat gezondheid over het vermogen om je aan te passen en zelf richting te geven wanneer het leven lichamelijke, emotionele of sociale uitdagingen brengt.² Het woord vermogen is daarbij belangrijk: iemand kan een ziekte hebben en toch mogelijkheden ervaren om met de situatie om te gaan.

De formulering kwam voort uit haar onderzoek naar de vraag wat gezondheid eigenlijk betekent. Ze reageerde daarmee op de bekende WHO-omschrijving van gezondheid als een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn. Volgens Huber ligt die lat zo hoog en statisch dat veel mensen er niet aan voldoen. Ze presenteerde haar alternatief als een concept, niet als een sluitende nieuwe definitie. Het verving de officiële WHO-definitie niet.²

UITWERKING

Hoe ontstond Positieve Gezondheid?

Het brede concept werd later uitgewerkt tot Positieve Gezondheid. Daarbij zijn zes dimensies benoemd: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren.³ Samen maken ze zichtbaar dat mensen gezondheid niet uitsluitend in medische waarden uitdrukken.

Die zes dimensies zijn bedoeld als ingangen voor reflectie en gesprek. Een lage waardering bij één onderdeel vertelt niet automatisch wat de oorzaak is en levert geen diagnose op. Wie de onderdelen uitgebreider wil bekijken, vindt op Gezondermeer een uitleg van het spinnenweb en de zes dimensies van Positieve Gezondheid.

GESPREKSTOOL

Wat doet het spinnenweb van Positieve Gezondheid?

Het spinnenweb geeft de zes dimensies naast elkaar weer. Door per onderdeel stil te staan bij de eigen situatie kan iemand ontdekken welk onderwerp aandacht verdient. Een professional kan vervolgens vragen wat voor die persoon belangrijk is en waar een haalbare eerste stap ligt.

Die functie is anders dan meten of behandelen. De oorspronkelijke gesprekstool wil zelfreflectie op gang brengen; zij is niet ontworpen als medische test. Een score is ook geen bewijs dat een behandeling werkt. De peer-reviewed rapid review uit 2024 maakt dat onderscheid expliciet en beschrijft het spinnenweb primair als dialooginstrument.⁴

Dat voorkomt een veelvoorkomende verwarring: een waardevol gesprek kan plaatsvinden zonder dat de cijfers geschikt zijn om patiënten, organisaties of behandelresultaten betrouwbaar te vergelijken. Voor onderzoek zijn later afzonderlijke meetinstrumenten ontwikkeld. Die moeten apart worden beoordeeld; onderzoek naar zo’n meetinstrument bewijst geen behandelingseffect.⁴

BEWIJS EN GRENZEN

Hoe stevig is de wetenschappelijke basis?

Het onderzoek levert een gemengd beeld op. De rapid review uit 2024 bekeek 55 artikelen en vond vroege positieve signalen rond toepassing en ervaren uitkomsten, maar ook uiteenlopende methoden en een duidelijke behoefte aan betere evaluatie en effectmeting.⁴ Deze review is peer-reviewed, maar niet onafhankelijk van het gedachtegoed: Huber was co-auteur en de hoofdauteurs waren verbonden aan iPH. De studie is daarom bruikbaar als overzicht van het ontwikkelende onderzoeksveld, niet als laatste woord over effectiviteit.

Een onafhankelijke studie van Prinsen en Terwee uit 2019 probeerde een vragenlijst als uitkomstmaat te ontwikkelen. Bij de toenmalige versie waren er grote zorgen over relevantie, volledigheid en begrijpelijkheid; de onderzoekers concludeerden dat verdere conceptuele verfijning nodig was.⁵ Die bevinding begrensde het gebruik van die toenmalige versie als uitkomstmaat. Zij bewijst niet dat het gesprek zelf geen waarde kan hebben.

In 2025 stelde een kritische opiniebijdrage in het Tijdschrift voor Psychiatrie dat de theoretische onderbouwing, validatie en aangetoonde effecten tekortschieten.⁶ Dat is relevante vakinhoudelijke kritiek, maar het artikel is een opiniebijdrage en geen systematische consensusverklaring.

De eerlijkste conclusie is daarom beperkt: Positieve Gezondheid kan helpen om een breed en persoonsgericht gesprek te voeren. Onderzoek naar toepassing groeit, maar de onderbouwing is nog niet sterk genoeg om het raamwerk als bewezen behandeling of universele uitkomstmaat te presenteren.

VOOR JOU

Wat kun je met haar ideeën?

Je kunt de dimensies gebruiken om woorden te geven aan onderwerpen die in een gewoon medisch gesprek soms weinig ruimte krijgen. Misschien gaat het niet alleen om pijn of vermoeidheid, maar ook om eenzaamheid, zingeving of moeite met dagelijkse taken. Zo’n inzicht kan helpen om een vraag voor een huisarts, verpleegkundige of andere begeleider concreter te maken.

Gebruik de uitkomst als begin van een gesprek, niet als oordeel over je gezondheid. Bij klachten blijft professionele beoordeling nodig. Een gesprek over wat voor jou belangrijk is kan naast onderzoek of behandeling bestaan, maar vervangt die niet.