Een experimentele behandeling met genetisch aangepaste oogcellen kan mensen die blind zijn door een erfelijke netvliesziekte een deel van hun lichtwaarneming teruggeven. Dat schrijven onderzoekers in The New England Journal of Medicine. Tien deelnemers kregen een injectie in het oog en een speciale camerabril.
- Tien deelnemers met vergevorderde retinitis pigmentosa kregen een injectie met een lichtgevoelig eiwit.
- Zeven van de tien patiënten konden na de ingreep weer beter licht waarnemen.
- Vier van de acht geteste patiënten slaagden erin voorwerpen aan te wijzen of een deuropening te vinden.
- De techniek herstelt geen scherp zicht: lezen en gezichten herkennen lukt niet.
Bij de erfelijke ziekte retinitis pigmentosa gaan de lichtgevoelige staafjes en kegeltjes in het netvlies geleidelijk verloren. Mensen met deze aandoening merken eerst dat ze in het donker slecht zien. Uiteindelijk vernauwt het gezichtsveld tot een koker en kan volledige blindheid ontstaan.1 Bestaande gentherapieën richten zich op het herstellen van één specifiek gen en werken alleen zolang er nog gezonde cellen over zijn.
Lichtgevoelig eiwit als omweg
De nieuwe methode, optogenetica genaamd, kiest een andere route door zenuwcellen die normaal gesproken alleen signalen doorgeven zélf gevoelig te maken voor licht.1 Artsen injecteren een adeno-geassocieerd virus dat de bouwinstructie draagt voor een lichtgevoelig eiwit uit een alg.2 Omdat dit eiwit uitsluitend reageert op amberkleurig licht, dragen patiënten een speciale bril. Een camera legt de omgeving vast en projecteert die als gerichte lichtpulsen op het netvlies.1
Het eerste onderzoek was vooral bedoeld om de veiligheid te onderzoeken. Bij negen van de tien deelnemers traden milde tot matige bijwerkingen aan het oog op. Eén deelnemer kreeg direct na de injectie te maken met een tijdelijke afsluiting van de centrale netvliesslagader, wat binnen enkele minuten met medicatie herstelde.2 Zeven deelnemers konden na de ingreep beter licht onderscheiden. Van de acht deelnemers die functionele tests deden, kon de helft beter aanwijzen waar een voorwerp stond en vonden sommigen een deur.1, 2
Grenzen aan het herstelde zicht
Het herwonnen zicht blijft zeer beperkt. Geen van de deelnemers kan teksten lezen of gezichten herkennen. Oogonderzoeker Rob Collin van het Radboudumc, die niet bij het onderzoek betrokken was, benadrukt de beperkingen van de methode: “Je geeft cellen artificieel een nieuwe eigenschap, en hoe fantastisch dat ook is, het is niet de feitelijke functie van deze cellen, de cel is er niet voor gemaakt.”1 Patiënten moeten bovendien langdurig oefenen om te leren hoe hun hersenen de nieuwe lichtsignalen moeten verwerken.
Deze studie toont aan dat optogenetica bij vergevorderde blindheid op kleine schaal veilig kan worden toegepast. Het herstelt echter geen normaal of scherp zicht, maar biedt uitsluitend een rudimentaire waarneming van licht en contouren. De proef werd mede gefinancierd door biotechnologiebedrijf GenSight Biologics en omvatte slechts tien deelnemers. Veel vervolgonderzoek is noodzakelijk voordat deze aanpak in de reguliere oogheelkundige zorg kan worden ingezet.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je gezondheid, neem dan contact op met je huisarts. Tijdens het maken van dit artikel en/of de afbeelding kan AI gebruikt zijn. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
Gepubliceerd op 8 oktober 2026. Laatste review op 8 oktober 2026, 13:01 door Redactie
