Je menstruatie is al maanden onvoorspelbaar. Je slaapt beroerd, voelt je vaker moe dan uitgerust en hebt soms opvliegers waar je van schrikt. Als je rond de veertig bent, is de kans groot dat je in de perimenopauze zit. Elk jaar krijgen zo'n 1,5 miljoen Nederlandse vrouwen met deze fase te maken. Toch wordt er verrassend weinig over gesproken. Hier lees je wat perimenopauze precies is, welke symptomen je kunt verwachten en hoe je er het beste mee omgaat.
Wat is perimenopauze?
Perimenopauze betekent letterlijk ‘rondom de menopauze'. Het is de overgangsperiode waarin je lichaam zich voorbereidt op het einde van de vruchtbare jaren. Tijdens deze fase produceren je eierstokken geleidelijk minder oestrogeen en progesteron, de twee belangrijkste vrouwelijke geslachtshormonen.
Het verwarrende is dat de termen perimenopauze, overgang en menopauze vaak door elkaar worden gebruikt. Om het helder te maken:
- Perimenopauze: de jaren vóór je laatste menstruatie, waarin je hormonen beginnen te schommelen
- Menopauze: het moment van je allerlaatste menstruatie (pas achteraf vast te stellen)
- Postmenopauze: de periode na je laatste menstruatie
- Overgang: de verzamelnaam voor dit hele proces
Je bent officieel in de menopauze als je twaalf maanden achter elkaar niet meer ongesteld bent geweest. De gemiddelde leeftijd waarop dit gebeurt is 51 jaar, maar dat varieert sterk per vrouw.
Op welke leeftijd begint de perimenopauze?
De perimenopauze begint gemiddeld rond het 45e levensjaar, maar kan al vanaf je 40e of zelfs eerder beginnen. Bij sommige vrouwen treden de eerste symptomen pas op na hun 50e. Die spreiding is volkomen normaal en hangt af van verschillende factoren.
Factoren die de startleeftijd beïnvloeden:
- Erfelijkheid: kijk naar je moeder en zussen. Als zij vroeg in de overgang kwamen, is de kans groter dat jij dat ook doet
- Roken: rokers komen gemiddeld één tot twee jaar eerder in de overgang dan niet-rokers
- Medische behandelingen: chemotherapie of bestraling kan de overgang vervroegen
- Operaties: verwijdering van de eierstokken veroorzaakt een directe menopauze
Ongeveer één op de honderd vrouwen komt vóór haar 40e in de overgang. Dit heet premature ovariële insufficiëntie en verdient extra aandacht van een arts vanwege mogelijke gevolgen voor de gezondheid op lange termijn.
Hoelang duurt de perimenopauze?
De perimenopauze duurt gemiddeld vier tot acht jaar, maar ook hier zijn de individuele verschillen groot. Bij sommige vrouwen is het een kwestie van maanden, bij anderen kan het wel tien jaar duren voordat de menstruatie definitief stopt.
De intensiteit van de symptomen varieert ook gedurende deze periode. Veel vrouwen merken dat de klachten in het begin mild zijn en pas de laatste jaren voor de menopauze heftiger worden. Volgens gynaecologen zijn de hormonale schommelingen in deze laatste fase op hun sterkst, wat verklaart waarom de klachten dan vaak toenemen.
Perimenopauze symptomen herkennen
De symptomen van de perimenopauze kunnen enorm uiteenlopen. Sommige vrouwen hebben nauwelijks klachten, terwijl anderen jarenlang worstelen met ingrijpende symptomen die hun dagelijks leven beïnvloeden. Volgens onderzoek ondervindt 80 procent van de vrouwen enige vorm van overgangsklachten.
Veranderingen in je menstruatie
Het meest kenmerkende symptoom is een verandering in je menstruatiepatroon. Je cyclus kan korter of juist langer worden, het bloedverlies heviger of lichter, en de tijd tussen je menstruaties onvoorspelbaar. Sommige vrouwen slaan maanden over om vervolgens weer heftig ongesteld te worden.
Opvliegers en nachtzweten
Ongeveer acht op de tien vrouwen krijgt te maken met opvliegers: plotselinge warmtegolven die zich verspreiden over gezicht, hals en borst. Ze duren meestal een paar minuten en gaan vaak gepaard met zweten en een rood gezicht. Nachtzweten is dezelfde reactie, maar dan tijdens de slaap, waardoor je badend in het zweet wakker kunt worden.
Slaapproblemen en vermoeidheid
Slaapproblemen komen veel voor tijdens de perimenopauze. Je kunt moeite hebben met inslapen, vaker wakker worden of minder diep slapen. Dit komt deels door nachtzweten, maar ook door hormonale veranderingen die je slaap-waakritme verstoren. Het gevolg is vaak aanhoudende vermoeidheid tijdens de perimenopauze die niet verdwijnt na een nacht rust.
Stemmingswisselingen en emotionele klachten
Veel vrouwen ervaren stemmingswisselingen, prikkelbaarheid of somberheid. Je kunt je sneller geïrriteerd voelen, huilbuien krijgen zonder duidelijke aanleiding of je angstig voelen. Deze emotionele veranderingen hangen samen met de schommelende hormoonspiegels, maar ook met de impact van andere symptomen zoals slaapgebrek.
Concentratie- en geheugenproblemen
Moeite met concentreren, dingen vergeten of het gevoel van ‘hersenmist' komt regelmatig voor. Veel vrouwen maken zich hier zorgen over, maar deze cognitieve veranderingen zijn meestal tijdelijk en horen bij de hormonale transitie.
Vaginale klachten
Door de dalende oestrogeenspiegel kan het slijmvlies van de vagina dunner en droger worden. Dit kan leiden tot vaginale droogheid, jeuk of pijn bij het vrijen. Ook kan het langer duren voordat je vagina vochtig wordt bij opwinding. Volgens Thuisarts heeft ongeveer drie op de tien vrouwen hier last van.
Andere mogelijke symptomen
Naast de genoemde klachten kunnen vrouwen ook ervaren: hoofdpijn, gewrichtspijn, hartkloppingen, gewichtstoename (vooral rond de buik), veranderingen in libido, droge huid en haar, of vaker moeten plassen. Niet al deze klachten zijn direct te wijten aan de perimenopauze, maar ze kunnen wel samenvallen met deze levensfase.
Perimenopauze of iets anders?
Veel symptomen van de perimenopauze lijken op klachten die ook andere oorzaken kunnen hebben. Vermoeidheid kan wijzen op bloedarmoede of een schildklierprobleem. Stemmingswisselingen kunnen passen bij een depressie of burn-out. Daarom is het verstandig om bij aanhoudende klachten je huisarts te raadplegen.
Een bloedtest om je hormoonspiegels te meten is tijdens de perimenopauze overigens niet altijd zinvol. Je hormonen schommelen namelijk sterk van dag tot dag, waardoor een eenmalige meting weinig zegt. De diagnose perimenopauze wordt meestal gesteld op basis van je leeftijd en symptomen.
Wat kun je zelf doen bij perimenopauze klachten?
Er zijn verschillende manieren om de klachten van de perimenopauze te verlichten zonder direct naar medicatie te grijpen.
Leefstijlaanpassingen
Gezonde voeding speelt een belangrijke rol. Kies voor een gevarieerd dieet met veel groenten, fruit, volkoren producten en magere eiwitten. Beperk suiker, alcohol en cafeïne, want deze kunnen opvliegers verergeren. Voedingsmiddelen met fyto-oestrogenen, zoals soja, tempeh en lijnzaad, kunnen bij sommige vrouwen de klachten verlichten.
Regelmatige beweging helpt op meerdere fronten. Het verbetert je slaap, vermindert stemmingsklachten en helpt bij het behouden van een gezond gewicht. Onderzoek toont aan dat yoga en aerobe oefeningen effectief kunnen zijn bij overgangsklachten. Streef naar minimaal dertig minuten bewegen per dag.
Slaaphygiëne verdient extra aandacht. Zorg voor een koele, donkere slaapkamer, ga elke dag rond dezelfde tijd naar bed en vermijd schermen voor het slapen. Bij nachtzweten kunnen ademende nachtkleding en lichte beddengoed helpen. Overweeg ook meditatie voor het slapengaan om tot rust te komen.
Stressvermindering is belangrijk omdat stress de symptomen kan verergeren. Technieken zoals mindfulness, ademhalingsoefeningen of nervus vagus oefeningen kunnen helpen om je zenuwstelsel te reguleren.
Supplementen
Sommige vrouwen hebben baat bij supplementen. Magnesium kan helpen bij slaapproblemen en vermoeidheid. Vitamine D is belangrijk voor je botten en energieniveau. Vitamine B12 ondersteunt je energiehuishouding. Laat bij voorkeur je bloedwaarden controleren voordat je gaat supplementeren, zodat je weet wat je nodig hebt.
Medische behandelingen bij perimenopauze
Als leefstijlaanpassingen onvoldoende verlichting bieden, zijn er medische behandelopties. Bespreek deze altijd met je huisarts of gynaecoloog.
Hormoontherapie (HST)
Hormoonsuppletietherapie is de meest effectieve behandeling voor ernstige opvliegers en nachtzweten. Bij HST worden de hormonen die je lichaam minder aanmaakt (oestrogeen en eventueel progesteron) aangevuld. De behandeling is beschikbaar in verschillende vormen: tabletten, pleisters, gel of crème.
Volgens de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) wordt hormoontherapie aanbevolen bij hinderlijke vasomotorische klachten. De behandeling wordt bij voorkeur gestart binnen tien jaar na de menopauze en vóór het 60e levensjaar. Het streefdoel is gebruik gedurende maximaal vijf jaar, in de laagst effectieve dosering.
HST heeft ook risico's. Het kan het risico op trombose, beroerte en bepaalde vormen van kanker licht verhogen. Daarom is het niet geschikt voor alle vrouwen, bijvoorbeeld niet voor vrouwen met een voorgeschiedenis van borstkanker of trombose. Je arts weegt de voor- en nadelen af op basis van jouw persoonlijke situatie.
Andere medicatie
Voor vrouwen die geen hormoontherapie kunnen of willen gebruiken, zijn er alternatieven. Bepaalde antidepressiva kunnen opvliegers verminderen, ook bij vrouwen zonder depressie. Bij vaginale klachten kunnen lokale oestrogeencrèmes of glijmiddelen helpen.
Wanneer naar de huisarts?
Maak een afspraak met je huisarts als:
- Je symptomen je dagelijks functioneren ernstig belemmeren
- Je klachten hebt en jonger bent dan 40 jaar
- Je onregelmatig of hevig bloedverlies hebt dat je zorgen baart
- Je je somber of angstig voelt en dit niet overgaat
- Je bloedverlies hebt terwijl je al langer dan een jaar niet meer ongesteld bent geweest
Je huisarts kan beoordelen of je klachten passen bij de perimenopauze of dat er andere oorzaken zijn. Indien nodig kan de huisarts je doorverwijzen naar een gynaecoloog of menopauzespecialist.
Zwanger worden tijdens de perimenopauze
Zolang je nog menstrueert, kun je zwanger worden, ook al is je cyclus onregelmatig. Je vruchtbaarheid neemt weliswaar af, maar is pas definitief voorbij als je de menopauze hebt bereikt. Wil je niet zwanger worden, blijf dan anticonceptie gebruiken tot een jaar na je laatste menstruatie, of tot je 52e verjaardag.
Het positieve perspectief
Hoewel de perimenopauze gepaard kan gaan met vervelende klachten, is het ook een natuurlijke levensfase die uiteindelijk overgaat. Vijf jaar na je laatste menstruatie zijn de klachten bij de meeste vrouwen aanzienlijk verminderd of verdwenen.
Veel vrouwen ervaren de postmenopauze als een bevrijding: geen menstruatie meer, geen zorgen over anticonceptie en vaak een nieuw gevoel van vrijheid. Door je goed te informeren en actief met je gezondheid bezig te zijn, kun je deze overgangsperiode zo comfortabel mogelijk doorkomen.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of ik in de perimenopauze zit?
De belangrijkste aanwijzingen zijn veranderingen in je menstruatiepatroon in combinatie met andere symptomen zoals opvliegers, slaapproblemen of stemmingswisselingen. Als je rond de 45 bent en deze klachten herkent, is de kans groot dat je in de perimenopauze zit. Een bloedtest is meestal niet nodig voor de diagnose.
Op welke leeftijd begint de perimenopauze gemiddeld?
De perimenopauze begint gemiddeld rond het 45e levensjaar, maar kan variëren van 40 tot 55 jaar. Erfelijke factoren spelen een grote rol: kijk naar wanneer je moeder in de overgang kwam voor een indicatie.
Kan ik nog zwanger worden tijdens de perimenopauze?
Ja, zolang je nog menstrueert kun je zwanger worden, ook al is je cyclus onregelmatig. Blijf anticonceptie gebruiken als je geen kinderwens hebt, tot een jaar na je laatste menstruatie of tot je 52e.
Zijn hormonen de enige behandeling voor perimenopauze klachten?
Nee, er zijn veel niet-medicamenteuze opties. Leefstijlaanpassingen zoals gezonde voeding, beweging en stressvermindering kunnen veel klachten verlichten. Voor vrouwen die geen hormoontherapie willen of kunnen gebruiken, zijn er ook alternatieve medicijnen beschikbaar.
Hoelang duren de klachten van de perimenopauze?
De perimenopauze duurt gemiddeld vier tot acht jaar. Na de menopauze nemen de klachten bij de meeste vrouwen geleidelijk af, en vijf jaar na de laatste menstruatie zijn ze meestal sterk verminderd of verdwenen.
Wanneer moet ik naar de huisarts met overgangsklachten?
Ga naar de huisarts als de klachten je dagelijks leven ernstig belemmeren, als je jonger bent dan 40 en overgangsklachten vermoedt, of als je je langdurig somber of angstig voelt. Ook bij onverklaarbaar of hevig bloedverlies is een bezoek aan de huisarts verstandig.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven voor informatieve doeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts of erkende zorgverlener.
Gebruikte bronnen:
- Thuisarts.nl – Ik ben in de overgang
- NVOG – Praktische handleiding hormoonsuppletietherapie (2025)
- Farmacotherapeutisch Kompas – Climacterische klachten
- BCFI – Hormoontherapie tijdens de (peri)menopauze
Artikel geschreven op 29 januari 2026. Laatste review op 29 januari 2026, 21:30 door Alex
