Je schouders zitten vast bij je oren, je kaak is geklemd en je lichaam voelt als een opgerolde veer. Je hebt al talloze gesprekken gehad, maar de spanning blijft. Psychomotorische therapie werkt anders: via beweging en lichaamservaring pak je aan wat praten alleen niet bereikt. Deze behandelvorm helpt bij ADHD, autisme, trauma en stress door je lichaam te gebruiken als toegang tot emoties en gedrag.
Wat is psychomotorische therapie?
Psychomotorische therapie (PMT) is een behandelvorm waarbij beweging, lichaamsbeleving en gedrag centraal staan. De kerngedachte is dat wat je voelt en denkt zich uit in je lichaam, en andersom: door via je lichaam te werken, kun je invloed uitoefenen op je emoties en gedragspatronen.
In tegenstelling tot reguliere psychotherapie, waar vooral gepraat wordt, werk je bij psychomotorische therapie actief met je lichaam. Door bewegingsoefeningen, spel en lichaamsgerichte opdrachten leer je anders omgaan met spanning, emoties en ingesleten reacties. Volgens de vaktherapeutische benadering biedt dit mogelijkheden die verbale therapie alleen niet altijd kan bieden.
Psychomotorische therapie is één van de zeven erkende vaktherapieën in Nederland. De Nederlandse Vereniging voor Psychomotorische Therapie (NVPMT), opgericht in 1960, telt ruim 1500 leden. Therapeuten hebben een erkende HBO-opleiding gevolgd en kunnen zich registreren in het Kwaliteitsregister Vaktherapie.
Voor wie is psychomotorische therapie geschikt?
PMT wordt ingezet bij uiteenlopende problemen waarbij lichaam en geest elkaar beïnvloeden. De behandeling is geschikt voor kinderen, jongeren, volwassenen én ouderen.
ADHD en concentratieproblemen
Bij ADHD helpt psychomotorische therapie mensen om hun bewegingsdrang te reguleren en zich beter te concentreren. Door gerichte bewegingsoefeningen leren zij hun impulsiviteit te beheersen en hun aandacht te focussen. De therapeut gebruikt de natuurlijke behoefte aan beweging als instrument, niet als iets dat onderdrukt moet worden.
Autisme en sociale ontwikkeling
Voor mensen met autisme biedt PMT ondersteuning bij het ontwikkelen van lichaamsbewustzijn en sociale vaardigheden. Via gestructureerde bewegingsoefeningen leren zij signalen van hun eigen lichaam en die van anderen beter herkennen. Dit helpt bij sociale interacties en het opbouwen van zelfvertrouwen.
Trauma en posttraumatische klachten
Het lichaam onthoudt traumatische ervaringen, ook als het bewuste geheugen die heeft weggestopt. Onderzoek van Van de Kamp et al. (2024), gepubliceerd in Body, Movement and Dance in Psychotherapy, toont aan dat lichaams- en bewegingsgerichte interventies kunnen bijdragen aan traumaverwerking via drie werkingsmechanismen: het ontwikkelen van interoceptief bewustzijn, het reguleren van spanning en het verbeteren van interpersoonlijk functioneren.
Depressie en angst
Angst en depressie manifesteren zich vaak in het lichaam: gespannen schouders, een ingevallen houding, oppervlakkige ademhaling. De Multidisciplinaire richtlijn Depressie (2024) beveelt fysieke activering door PMT aan als behandeloptie, met als aangrijpingspunten het bewegingsgedrag en de lichaamsbeleving van patiënten.
Chronische stress en burnout
Volwassenen met langdurige stress of burnoutklachten ervaren vaak dat ze het contact met hun lichaam zijn kwijtgeraakt. PMT helpt bij het herkennen van lichaamssignalen, het doorbreken van stress-patronen en het weer voelen van grenzen. Dit sluit aan bij moderne inzichten over het reguleren van het zenuwstelsel.
Hoe werkt psychomotorische therapie?
De werkwijze is gebaseerd op het principe dat lichaam en geest onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Psychomotorisch therapeuten gebruiken beweging als toegangspoort tot emoties, gedachten en gedragspatronen.
Doen in plaats van praten
Bij PMT staat het ervaren centraal, niet het analyseren. Je leert door te doen, te bewegen, te voelen. Dit werkt anders dan gesprekstherapie, waar inzicht vooral via taal komt. Voor kinderen die zich nog niet goed kunnen uitdrukken in woorden is dit bijzonder waardevol. Maar ook volwassenen ervaren vaak dat praten alleen onvoldoende is om diepgewortelde patronen te doorbreken.
Lichaamsbewustzijn als basis
Veel psychische problemen gaan samen met een verstoorde lichaamsbeleving. Je merkt spanning niet meer op, negeert pijnsignalen of voelt je vervreemd van je eigen lichaam. PMT werkt aan het herstellen van dit contact. Door gerichte oefeningen leer je weer voelen wat er in je lichaam gebeurt en wat dit betekent.
Speelse aanpak bij kinderen
Vooral bij kinderen heeft psychomotorische therapie een speels karakter. Via spel, muziek en bewegingsopdrachten werkt de therapeut aan behandeldoelen zonder dat het aanvoelt als therapie. Dit verlaagt de drempel en maakt behandeling mogelijk bij kinderen die spanning krijgen van formele gesprekstherapie.
Psychomotorische therapie voor kinderen
Bij kinderen past de psychomotorisch therapeut de behandeling aan aan de ontwikkelingsfase en belevingswereld. De therapieruimte is vaak uitgerust met materialen die uitnodigen tot bewegen: matten, ballen, klimtoestellen, muziekinstrumenten.
Wat doet een therapeut bij kinderen?
De therapeut observeert eerst hoe het kind beweegt, speelt en reageert op prikkels. Op basis daarvan stelt hij of zij een behandelplan op. Tijdens sessies werkt de therapeut via spel aan doelen zoals zelfvertrouwen opbouwen door succeservaringen, emotieregulatie verbeteren door omgaan met boosheid of angst via beweging, sociale vaardigheden ontwikkelen zoals samenspelen en grenzen aangeven, en motoriek versterken door training van coördinatie en evenwicht.
Samenwerking met ouders en school
Een goede therapeut betrekt ouders en school bij de behandeling. Ouders krijgen tips voor thuis, leraren advies voor de klas. De behandeling werkt het beste wanneer het kind in alle omgevingen dezelfde ondersteuning ervaart. Voor kinderen tot 18 jaar wordt PMT vaak vergoed via de gemeente binnen de Jeugdwet.
Psychomotorische therapie voor volwassenen
Volwassenen die deze behandelvorm zoeken hebben vaak al meerdere andere behandelingen geprobeerd. Ze ervaren dat praten alleen niet voldoende is, of merken dat hun klachten sterk lichamelijk zijn.
Hoe ziet een sessie eruit?
Een sessie voor volwassenen duurt meestal 45 tot 60 minuten. De therapeut begint vaak met een korte check-in: hoe gaat het, wat speelt er. Daarna volgen bewegingsoefeningen die afgestemd zijn op jouw klachten en doelen. Dit kunnen oefeningen zijn in spanning en ontspanning, houdingswerk, ademhalingsoefeningen of bewegingsimprovisatie.
De therapeut observeert hoe je beweegt, waar spanning zit, hoe je reageert op opdrachten. Door gerichte interventies help je nieuwe patronen te ontwikkelen. Na afloop is er ruimte voor reflectie: wat heb je ervaren, wat betekent dit voor je dagelijks leven?
Burnout en trauma bij volwassenen
Voor volwassenen met burnout of trauma is psychomotorische therapie vaak een eyeopener. Veel mensen ontdekken pas tijdens de behandeling hoeveel spanning ze met zich meedragen en hoe beperkt hun lichaamsbesef is geworden. Via PMT leren ze opnieuw hun lichaam te bewonen en signalen serieus te nemen.
Wat kun je verwachten tijdens behandeling?
Intake en diagnostiek
Voor de behandeling start, vindt een uitgebreide intake plaats. De therapeut inventariseert je klachten, medische voorgeschiedenis en behandeldoelen. Bij kinderen worden ouders intensief betrokken. Soms volgt nog een diagnostische fase waarin de therapeut via observatie en testen in kaart brengt waar de knelpunten zitten.
Duur en frequentie
Een behandeltraject duurt gemiddeld 10 tot 20 sessies, afhankelijk van de klachten. Sommige mensen zijn met kortdurende therapie van 8 tot 12 sessies geholpen, anderen hebben langere begeleiding nodig. De frequentie is meestal één keer per week, soms vaker bij intensieve trajecten.
Wat doe je tijdens een sessie?
Elke sessie is anders en afgestemd op jouw situatie. Je kunt oefeningen doen met materialen zoals ballen, doeken of muziekinstrumenten, bewegingsspellen spelen, werken aan houding en ademhaling, of improviseren met beweging. De therapeut begeleidt en observeert, geeft opdrachten of speelt mee. PMT is geen fitness of gymles. Het gaat niet om presteren of goed bewegen, maar om ervaren en ontdekken.
Verschil met andere behandelingen
Psychomotorische therapie wordt vaak verward met andere behandelingen. De verschillen zijn belangrijk om te begrijpen.
Verschil met fysiotherapie
Fysiotherapie richt zich op het herstel van lichamelijke functies: kracht, mobiliteit, pijnvermindering. Het doel is fysiek functioneren. Psychomotorische therapie kijkt verder: beweging wordt ingezet om psychische klachten te behandelen. Een fysiotherapeut traint je lichaam, een psychomotorisch therapeut gebruikt je lichaam als toegang tot emoties en gedrag.
Verschil met psychotherapie
Psychotherapie werkt vooral via gesprek en cognitieve technieken. Psychomotorische therapie gebruikt beweging en lichaamservaring als primair instrument. Voor mensen die moeite hebben met verbaliseren of bij wie verbale therapie onvoldoende werkt, kan PMT een waardevolle aanvulling of alternatief zijn. Beide behandelingen worden soms gecombineerd.
Verschil met andere vaktherapieën
Psychomotorische therapie is één van de zeven vaktherapieën in Nederland, naast onder andere muziektherapie, beeldende therapie en dramatherapie. Alle vaktherapieën werken via een kunstzinnig of bewegend medium in plaats van alleen gesprek. PMT legt specifiek de nadruk op de directe relatie tussen lichaamsbeleving en psychisch welbevinden.
Vergoeding van psychomotorische therapie
Basisverzekering
Psychomotorische therapie valt niet standaard onder de basisverzekering. Wanneer je PMT krijgt binnen een GGZ-instelling of ziekenhuis als onderdeel van een behandeltraject, vergoedt de basisverzekering de kosten wel. In andere gevallen hangt vergoeding af van je aanvullende verzekering.
Aanvullende verzekering
Veel aanvullende zorgverzekeringen vergoeden PMT gedeeltelijk onder de noemer vaktherapie of alternatieve/complementaire geneeswijzen. Het vergoede bedrag varieert sterk per verzekeraar en pakket, van enkele honderden tot meer dan duizend euro per jaar. Controleer altijd je polisvoorwaarden en vraag of je verzekeraar de beroepsverenigingen NVPMT of Vaktherapie Nederland erkent.
Kinderen via de gemeente
Voor kinderen tot 18 jaar kan PMT worden vergoed via de gemeente binnen de Jeugdwet. De gemeente organiseert psychische zorg voor kinderen via jeugd- en sociale teams. Informeer bij je gemeente naar de mogelijkheden en contracten met therapeuten in jouw regio.
Eigen risico
Zorg uit de aanvullende verzekering telt niet mee voor je eigen risico. Dat geldt alleen voor zorg uit het basispakket. Dit kan PMT voor sommige mensen financieel toegankelijker maken dan andere vormen van psychologische hulp.
Hoe vind je een goede psychomotorisch therapeut?
Kwaliteitsregister Vaktherapie
Zoek een therapeut die geregistreerd staat in het Kwaliteitsregister Vaktherapie. Dit garandeert dat de therapeut een erkende HBO-opleiding heeft afgerond en voldoet aan kwaliteitseisen op het gebied van werkervaring, nascholing en supervisie. Via de zoekfunctie op vaktherapie.nl kun je zoeken naar een geregistreerde therapeut bij jou in de buurt.
NVPMT-lidmaatschap
Therapeuten die lid zijn van de Nederlandse Vereniging voor Psychomotorische Therapie onderschrijven de beroepscode en houden hun vakkennis op peil. Op de website van de NVPMT kun je zoeken op postcode naar zelfstandig gevestigde therapeuten.
Vragen bij kennismaking
Tijdens een kennismakingsgesprek kun je vragen stellen als: hoeveel ervaring heeft u met mijn type klachten, hoe ziet een behandeling er bij u uit, hoeveel sessies zijn gemiddeld nodig, werkt u samen met andere hulpverleners, en hoe betrekt u ouders of partners bij de behandeling?
De klik is belangrijk
Net als bij andere vormen van therapie is de klik tussen therapeut en cliënt belangrijk voor succes. Als het niet voelt alsof je je op je gemak voelt of begrepen wordt, is het verstandig een andere therapeut te zoeken. Goede therapeuten begrijpen dit en nemen het niet persoonlijk.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een behandeling met psychomotorische therapie?
Een behandeling duurt gemiddeld 10 tot 20 sessies van elk 45 tot 60 minuten. Sommige mensen zijn met kortdurende therapie van 8 tot 12 sessies geholpen, anderen hebben langere begeleiding nodig. De duur hangt af van de ernst van de klachten, behandeldoelen en hoe snel je progressie boekt. Je therapeut bespreekt dit tijdens de intake en evalueert regelmatig of de behandeling nog past.
Is psychomotorische therapie ook effectief voor volwassenen?
PMT wordt ingezet bij volwassenen met onder andere trauma, burnout, angststoornissen en chronische stress. De Multidisciplinaire richtlijn Depressie beveelt fysieke activering door PMT aan als behandeloptie voor volwassenen. De lichaamsgerichte aanpak spreekt vooral mensen aan die ervaren dat verbale therapie alleen onvoldoende werkt.
Wat is het verschil tussen psychomotorische therapie en fysiotherapie?
Fysiotherapie richt zich op fysiek herstel en functioneren: kracht, mobiliteit, pijnbestrijding. Psychomotorische therapie gebruikt beweging als middel om psychische klachten te behandelen. Een fysiotherapeut behandelt je lichaam, een psychomotorisch therapeut gebruikt je lichaam als toegang tot emoties en gedragspatronen. De oorzaak en het doel van behandeling verschillen fundamenteel.
Hoe vind ik een erkende psychomotorisch therapeut?
Zoek via het Kwaliteitsregister Vaktherapie op registervaktherapie.nl of via de zoekfunctie op vaktherapie.nl. Hier vind je therapeuten met een erkende HBO-opleiding die voldoen aan kwaliteitseisen. Je kunt zoeken op postcode en filteren op specialisatie. Je huisarts kan ook een therapeut aanbevelen.
Werkt psychomotorische therapie bij ADHD en autisme?
PMT kan effectief zijn als onderdeel van een behandelplan bij ADHD en autisme. Bij ADHD helpt het met bewegingsregulatie, impulsbeheersing en concentratie. Bij autisme ondersteunt het de ontwikkeling van lichaamsbewustzijn en sociale vaardigheden. De therapie vervangt geen andere behandelingen, maar kan deze zinvol aanvullen. Bespreek met je behandelaar of PMT bij jouw situatie toegevoegde waarde heeft.
Is psychomotorische therapie hetzelfde als speltherapie?
Nee, hoewel beide bij kinderen speelse elementen bevatten. Speltherapie is een vorm van kinderpsychotherapie waarbij het kind via symbolisch spel innerlijke conflicten uitdrukt. Psychomotorische therapie focust specifiek op de relatie tussen lichaam, beweging en psychisch welzijn. Er kan overlap zijn in werkvormen, maar de theoretische basis en invalshoek verschillen.
Hoeveel kost psychomotorische therapie?
De kosten variëren, maar liggen gemiddeld tussen de 75 en 100 euro per sessie. PMT valt niet standaard onder de basisverzekering, maar veel aanvullende verzekeringen vergoeden een deel van de kosten onder vaktherapie of alternatieve geneeswijzen. Voor kinderen tot 18 jaar kan vergoeding via de gemeente lopen. Controleer altijd vooraf je polisvoorwaarden.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven voor informatieve doeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies. Neem bij vragen over de geschiktheid van psychomotorische therapie voor jouw situatie contact op met je huisarts of een geregistreerde psychomotorisch therapeut.
Gebruikte bronnen:
- NVPMT – Informatie voor cliënten over psychomotorische therapie
- Vaktherapie Nederland – Informatie over vaktherapie en therapeut zoeken
- Richtlijnendatabase – Psychomotorische therapie bij depressie (2024)
- Zorgwijzer – Vergoeding vaktherapie per zorgverzekeraar (2026)
Artikel geschreven op 12 januari 2026. Laatste review op 26 januari 2026, 17:43 door Alex
