Je cyclus is de laatste maanden onregelmatig, je slaapt slechter, en soms word je wakker badend in het zweet. Overdag voel je je soms opeens warm worden zonder duidelijke reden. Het kan zijn dat je in de overgang komt. Leer de symptomen herkennen, zodat je weet wat je kunt verwachten en wanneer het verstandig is om hulp te zoeken.
Wat is de overgang precies?
De overgang, of menopauze, is de natuurlijke levensfase waarin je vruchtbare periode eindigt. Je eierstokken produceren steeds minder van de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. Deze hormonale veranderingen zorgen ervoor dat je menstruatie onregelmatig wordt en uiteindelijk stopt. Lees meer over hoe de overgang werkt.
De eerste signalen dat de overgang begint
De eerste tekenen van de overgang zijn soms vaag en moeilijk te herkennen. Vermoeidheid of prikkelbaarheid kunnen immers ook door stress komen. Toch zijn er specifieke veranderingen die typisch zijn voor de perimenopauze.
Het eerste signaal: veranderingen in de menstruatiecyclus
Je cyclus wordt onregelmatig: kortere of langere periodes tussen menstruaties. Bloedingen worden anders: heviger of juist lichter dan normaal. Sommige maanden sla je een menstruatie over.
De duur van de menstruatie verandert: de menstruatie duurt korter of langer dan gewoonlijk. Premenstruele klachten (PMS) kunnen erger worden of juist nieuw ontstaan.
Ongeveer twee jaar voor de menopauze wordt de cyclus het meest onvoorspelbaar. Onthoud: zolang je nog menstrueert, kun je nog zwanger worden. Gebruik dus voorbehoedsmiddelen tot een jaar na je laatste menstruatie.
Het tweede signaal: last krijgen van opvliegers en nachtelijk zweten.
Een opvlieger begint plotseling: je voelt een golf van warmte door je lichaam trekken, vooral in gezicht, nek en borstkas. Je huid wordt rood en je begint te zweten. Een opvlieger duurt gemiddeld enkele seconden tot enkele minuten. Na de warmte voel je soms rillingen of koud worden.
Nachtelijk zweten is eigenlijk een opvlieger tijdens de slaap. Je wordt wakker, doornat van het zweet, en moet soms zelfs je pyjama of lakens verschonen. Dit verstoort je slaap ernstig, wat leidt tot vermoeidheid overdag.
Opvliegers komen vooral voor in het eerste jaar na de menopauze, maar kunnen bij sommige vrouwen jaren aanhouden.
Veelvoorkomende lichamelijke symptomen
Slaapproblemen
Veel vrouwen in de overgang slapen slechter. Dit komt door meerdere factoren.
Nachtelijk zweten verstoort allereerst je slaap. Hormonale schommelingen beïnvloeden verder je slaapritme. Toegenomen prikkelbaarheid en piekeren houden je wakker. En mogelijk toegenomen urinedrang 's nachts helpt ook al niet mee.
Slaaptekort versterkt vervolgens andere overgangsklachten zoals prikkelbaarheid, concentratieproblemen en vermoeidheid. Het is een vicieuze cirkel die je kwaliteit van leven flink kan beïnvloeden.
Vaginale veranderingen
Door het dalende oestrogeen worden de slijmvliezen van de vagina dunner en droger.
Ongeveer 15 procent van de vrouwen in de perimenopauze en 30 procent in de postmenopauze ervaart dit. Pijn of ongemak tijdens seks door verminderde natuurlijke vochtigheid kan het gevolg zijn. Je vagina kan daarnaast jeuken of geïrriteerd aanvoelen. En je hebt een verhoogd risico op vaginale infecties.
Deze klachten kunnen ook na de overgang blijven bestaan als ze niet behandeld worden.
Veranderingen aan huid en haar
Oestrogeen speelt een rol bij de gezondheid van huid en haar.
De huid wordt dunner, droger en minder elastisch. Rimpels worden zichtbaarder, vooral in je gezicht en hals. De gezichtscontouren verslappen. Haar wordt dunner, doffer of groeit minder snel. Sommige vrouwen krijgen zelfs ongewenste gezichts- of kinbeharing.
Deze veranderingen zijn gradueel en voor sommige vrouwen emotioneel erg belastend.
Gewichtstoename
Tijdens en na de overgang kom je gemakkelijker aan.
Je stofwisseling vertraagt door hormonale veranderingen. Vet verplaatst zich: minder op heupen en dijen, meer op de buik. Spiermassa neemt af, wat de stofwisseling weer verder vertraagt. En minder energie kan vervolgens leiden tot minder beweging.
Een gezond gewicht aanhouden wordt moeilijker, ook al eet en beweeg je hetzelfde als voorheen.
Urineproblematiek
Het weefsel van blaas en plasbuis wordt dunner door oestrogeentekort.
Dat betekent: vaker moeten plassen, ook 's nachts. Met een plotselinge, sterke aandrang. Daarnaast kun je last krijgen van urineverlies bij hoesten, niezen, lachen of sporten. En een verhoogd risico op blaasontstekingen.
Deze klachten hoeven niet bij de overgang te horen en zijn vaak goed behandelbaar.
Emotionele en mentale symptomen
Stemmingswisselingen
Hormonale schommelingen beïnvloeden de neurotransmitters in je hersenen.
Je bent daardoor sneller geïrriteerd of gepikeerd. Je krijgt plotselinge huilbuien zonder duidelijke aanleiding. Je voelt je somber of down. Dat kan weer leiden tot meer angstgevoelens of nervositeit. En uiteindelijk gevoelens van leegte of zinloosheid.
Studies tonen aan dat vrouwen tijdens de menopauze een verhoogd risico lopen op angst en depressie. Als je eerder een depressie hebt gehad, is de kans groter dat dit terugkeert tijdens de overgang.
Concentratie- en geheugenproblemen
Veel vrouwen merken dat ze minder scherp zijn.
Dat uit zich in moeite met focussen op taken. In vergeetachtigheid, vooral van details of afspraken. Het kost daarnaast meer moeite om nieuwe informatie te onthouden. ook kun je problemen ervaren met het vinden van woorden: je weet wat je wilt zeggen, maar het woord komt niet.
Deze ‘brain fog' is vervelend maar doorgaans tijdelijk. Het hangt vaak samen met slaaptekort en hormonale schommelingen.
Verminderd libido
Een lagere seksuele interesse is een ander gebruikelijk symptoom.
Je hebt minder zin in seks door hormonale veranderingen. Vaginale droogheid maakt seks daarnaast oncomfortabel. Je lichaamsbeeld verandert daardoor, wat weer onzekerheid geeft. Vermoeidheid en stress verminderen de interesse verder.
Dit kan invloed hebben op je relatie. Open communicatie met je partner is dan ook erg belangrijk.
Minder bekende symptomen
Naast de klassieke klachten zijn er symptomen die minder bekend zijn maar wel bij de overgang horen:
Gewrichtspijn en stijfheid: vooral 's ochtends voelen gewrichten stijf aan. Oestrogeen heeft een ontstekingsremmende werking; bij een tekort daaraan kunnen gewrichten pijnlijker zijn.
Hartkloppingen: soms voel je je hart bonzen of overslaan. Dit is meestal onschuldig maar kan angstaanjagend zijn.
Hoofdpijn: hormonale schommelingen kunnen hoofdpijn of migraine uitlokken, vooral als je hier al gevoelig voor was.
Gespannen of pijnlijke borsten: door wisselende hormoonniveaus kunnen je borsten gevoelig zijn.
Tintelingen: sommige vrouwen ervaren tintelingen in handen, voeten of andere lichaamsdelen.
Vroege overgang: voor je 45ste
Sommige vrouwen komen vóór hun 40ste in de overgang. Dit heet premature menopauze. Voor je 45ste spreken we van vroege menopauze.
De oorzaak kan erfelijke aanleg zijn: een fout in een gen. Of een medische behandeling, zoals chemotherapie of bestraling. Auto-immuunziekten of chirurgische verwijdering van de eierstokken kunnen ook een factor zijn. Vaak is de oorzaak echter onbekend.
Vroege overgang verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, botontkalking en andere gezondheidsproblemen. Als je vermoedt dat je voor je 40ste in de overgang komt, is het belangrijk om dit met je huisarts te bespreken.
Hoe lang duren de klachten?
Dit verschilt sterk per vrouw. De perimenopauze duurt gemiddeld vier tot acht jaar. Symptomen zoals opvliegers houden gemiddeld vier jaar na de menopauze aan. Bij sommige vrouwen verdwijnen klachten binnen een jaar. Anderen hebben er vijf tot tien jaar of zelfs langer last van. Ongeveer een kwart van de vrouwen heeft ernstige klachten die het dagelijks leven verstoren.
Helaas is het onmogelijk te voorspellen hoe lang jouw klachten zullen duren.
Wanneer naar de huisarts?
De overgang is geen ziekte en je hoeft niet automatisch naar de dokter. Maar in bepaalde situaties is het wel verstandig.
Bespreek het met je huisarts als:
- Klachten je dagelijks leven ernstig verstoren (werk, slaap, relaties)
- Je jonger bent dan 40 jaar en tekenen van overgang hebt.
- Je zeer hevige of langdurige bloedingen hebt.
- Je bloedverlies hebt na de menopauze (na een jaar zonder menstruatie).
- Je ernstige stemmingsproblemen hebt of denkt aan een depressie.
- Je overweegt hormoontherapie en wilt de voor- en nadelen bespreken.
Je huisarts kan beoordelen of je klachten bij de overgang passen, andere oorzaken uitsluiten, en behandelingsmogelijkheden bespreken.
Bloedonderzoek: wel of niet?
Als je ouder bent dan 45 jaar en een jaar lang geen menstruatie hebt gehad, is bloedonderzoek niet per sé nodig om de overgang vast te stellen. De hormoonwaarden fluctueren sterk in deze periode, waardoor de uitslag weinig zegt.
Bij vrouwen jonger dan 45 jaar kan de huisarts soms wel bloedonderzoek doen om andere aandoeningen uit te sluiten. Er worden dan hormonen zoals FSH, prolactine en schildklierhormoon (TSH) bepaald.
Veelgestelde vragen
Op welke leeftijd begint de overgang meestal?
De overgang begint gemiddeld rond je 45ste jaar. De laatste menstruatie (menopauze) vindt gemiddeld plaats op 51-jarige leeftijd. Er is echter veel variatie: sommige vrouwen beginnen al op hun 40ste, anderen pas na hun 55ste. Een vroege overgang voor je 40ste komt bij ongeveer 1 procent van de vrouwen voor.
Kan ik nog zwanger worden tijdens de overgang?
Ja, zolang je nog menstrueert kun je zwanger worden, ook al is je cyclus onregelmatig. Gebruik daarom voorbehoedmiddelen tot een jaar na je laatste menstruatie, of tot je 52ste. Pas dan is de kans op zwangerschap verwaarloosbaar klein. Bespreek met je huisarts welk voorbehoedmiddel geschikt is tijdens de perimenopauze.
Hoeveel vrouwen heeft last van overgangsklachten?
Ongeveer 80 procent van de vrouwen heeft overgangsklachten. Bij een kwart zijn deze ernstig genoeg om het dagelijks leven te verstoren. Ongeveer 20 procent heeft weinig tot geen klachten. Van alle vrouwen heeft 55 tot 60 procent last van opvliegers en zweten, de meest voorkomende symptomen.
Is bloedonderzoek nodig om de overgang vast te stellen?
Als je ouder bent dan 45 jaar en typische symptomen hebt, is bloedonderzoek meestal niet nodig. De diagnose wordt gesteld op basis van leeftijd en klachten. Hormoonwaarden fluctueren sterk tijdens de overgang, waardoor de uitslag weinig betrouwbaar is. Bij vrouwen jonger dan 45 jaar kan de arts wel bloedonderzoek doen om andere aandoeningen uit te sluiten.
Hoe lang duren opvliegers?
Opvliegers beginnen meestal in de perimenopauze en komen vooral voor in het eerste jaar na de menopauze. Gemiddeld houden ze vier jaar aan, maar dit varieert enorm. Sommige vrouwen hebben er maar enkele maanden last van, anderen vijf tot tien jaar of zelfs langer. Ongeveer 10 procent van de vrouwen heeft na tien jaar nog steeds opvliegers.
Zijn alle overgangsklachten door hormonen?
Niet alle klachten die rond je 45ste optreden zijn door de overgang. Vermoeidheid, slaapproblemen of stemmingswisselingen kunnen ook door stress, levensfaseproblematiek of andere gezondheidsproblemen komen. Wel is duidelijk dat hormonale schommelingen deze klachten kunnen verergeren. Als je twijfelt of klachten bij de overgang horen, bespreek het met je huisarts
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is bedoeld ter informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Heb je overgangsklachten die je leven verstoren, of ben je jonger dan 40 jaar met symptomen van de overgang? Raadpleeg dan altijd je huisarts voor diagnose en behandeling. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Voor dit artikel is informatie gebruikt van:
- Thuisarts.nl – Ik ben in de overgang (14 april 2025) – NHG-richtlijnen voor huisartsen en patiënten
- Gezondheid en Wetenschap – Menopauze – Wetenschappelijk onderbouwde informatie over menopauze en HST
- Isala Ziekenhuis – De overgang (menopauze) – Informatie van menopauzepolikliniek
- Catharina Ziekenhuis – Overgangsklachten (1 maart 2023) – Overzicht symptomen en behandeling
- Huisartsgeneeskunde – Symptomen en behandeling van de menopauze (14 november 2024) – Professionele medische informatie
- Theramex – Tekenen en symptomen van de menopauze (19 maart 2024) – Uitgebreide symptoomlijst
- UZA (Universitair Ziekenhuis Antwerpen) – Menopauze – Belgische medische standaard informatie
Gepubliceerd op 20 december 2025. Laatste review op 6 april 2026, 20:51 door Alex
