Medisch rekenen, ook wel verpleegkundig rekenen genoemd, is het omrekenen van een gegeven hoeveelheid, concentratie, tijd of flow naar de gevraagde eenheid. Met de vaste rekenroute, formulekaart en voorbeelden hieronder kun je die aanpak leren en daarna oefenen met acht opgaven. Gebruik de voorbeelden alleen voor onderwijs: een correcte berekening is één onderdeel van een veilig medicatieproces.1 Controleer een echte opdracht altijd met het voorschrift, actuele productinformatie, het lokale protocol en een bevoegde begeleider.
- Noteer wat wordt gevraagd, inclusief de doeleenheid.
- Schrijf alle gegeven waarden met hun eenheid op.
- Maak de eenheden gelijk en vul de formule met haakjes in.
- Controleer de eenheid en de orde van grootte van je antwoord.
Zo pak je elke rekensom aan
Gebruik bij ieder type som dezelfde volgorde. Zo zie je vóór het rekenen of waarden nog in verschillende eenheden staan.
Een rekensom vervangt de overige controles rond medicatie niet. Voor losse risicovolle medicatie op de relevante lijst is een dubbele controle belangrijk; wie controleert en hoe dat gebeurt, volgt het beleid van de organisatie.2 Lees ook hoe rekenen past binnen de 6 juisten bij medicatietoediening.
Eenheden omrekenen zonder kommafouten
De voorvoegsels kilo, milli en micro staan voor vaste machten van tien.3 Voor de sommen op deze pagina zijn dit de belangrijkste omzettingen:
- 1 g = 1000 mg
- 1 mg = 1000 microgram
- 1 L = 1000 ml
- 1 uur = 60 minuten
Reken je van een grote eenheid naar een kleinere eenheid, dan wordt het getal groter. Zo is 0,075 g gelijk aan 75 mg. Schrijf in lopende instructies bij voorkeur microgram voluit, zodat microgram en milligram minder gemakkelijk worden verwisseld.
Formules voor medisch rekenen
Kies de formule vanuit de gevraagde eenheid. In de tabel betekent een schuine streep ‘per’: 40 mg/ml is 40 milligram per milliliter.
| Type som | Formule | Eenheden en voorwaarde |
|---|---|---|
| Tabletten of vaste vorm | Aantal eenheden = gevraagde hoeveelheid / hoeveelheid per tablet | Gebruik dezelfde stofeenheid. Deel een tablet alleen als de opgave of actuele productspecifieke informatie zegt dat dit gelijke doses oplevert.4,5 |
| Vloeistof | Volume (ml) = gevraagde hoeveelheid / concentratie (hoeveelheid/ml) | De gevraagde hoeveelheid en de teller van de concentratie moeten dezelfde stofeenheid hebben. |
| Infuuspomp | ml/uur = totaal volume (ml) / looptijd (uur) | Zet de tijd eerst om naar uren. |
| Druppelsnelheid | Druppels/min = (volume (ml) × druppelfactor (druppels/ml)) / looptijd (min) | Neem de factor uit de set, verpakking, opgave of het protocol. Een factor van 20 druppels/ml hoort bijvoorbeeld bij een specifiek toedieningssysteem en is geen universele constante.6 |
| Verdunnen | C1 × V1 = C2 × V2 | Zet C1 en C2 eerst om naar dezelfde concentratie-eenheid. Gebruik deze formule hier alleen voor concentraties per volume, zoals mg/ml of % m/V, waarbij de hoeveelheid opgeloste stof gelijk blijft. V2 is het beoogde eindvolume. |
| Percentage m/V | x% m/V = x g per 100 ml | Alleen gebruiken wanneer massa per volume expliciet is gegeven. Daarom is 1% m/V gelijk aan 1 g per 100 ml en dus 10 mg/ml. |
| Zuurstofduur | Theoretische duur (min) = bekende bruikbare inhoud (L) / flow (L/min) | Gebruik in een echte situatie de inhoudsmeter of cilindertabel en de vereiste reserve uit het protocol of van de leverancier. |
| Vochtbalans | Balans (ml) = gemeten inname (ml) − gemeten uitscheiding (ml) | De uitkomst alleen geeft geen klinische beoordeling. |
| BMI | BMI = gewicht (kg) / (lengte (m))² | Hier alleen gebruikt als rekenvoorbeeld, zonder individuele gezondheidsduiding. |
Zie je niet de hele tabel op je mobiel? Swipe dan naar links.
In de verdunningsformule staat de hoofdletter C voor concentratie en V voor volume. Het cijfer 1 hoort bij de uitgangsoplossing en het cijfer 2 bij de gewenste eindoplossing. ‘Aanvullen tot V2’ betekent dat V2 het totale eindvolume is; het is dus niet automatisch de hoeveelheid water die je moet toevoegen.
Uitgewerkte voorbeelden
De voorbeelden gebruiken fictieve stoffen of expliciet theoretische gegevens. Iedere uitwerking laat zien welke eenheden tegen elkaar wegvallen.
1. Vaste vorm
Gevraagd: aantal tabletten. Gegeven: 750 mg van fictieve stof X en 250 mg per tablet. Formule: gevraagde hoeveelheid / hoeveelheid per tablet. Berekening: (750 mg) / (250 mg/tablet) = 3 tabletten; de eenheid mg valt weg. Controle: 3 tabletten × 250 mg/tablet = 750 mg. Er hoeft in dit voorbeeld geen tablet te worden gedeeld.
2. Vloeistof uit een concentratie
Gevraagd: volume in ml. Gegeven: 120 mg van fictieve stof X en 40 mg/ml. Formule: volume = hoeveelheid / concentratie. Berekening: (120 mg) / (40 mg/ml) = 3 ml; mg valt weg en ml blijft over. Controle: 3 ml × 40 mg/ml = 120 mg.
3. Infuuspomp in ml/uur
Gevraagd: snelheid in ml/uur. Gegeven: 500 ml en 4 uur. Formule: ml/uur = volume / tijd. Berekening: (500 ml) / (4 uur) = 125 ml/uur. Controle: 125 ml/uur × 4 uur = 500 ml.
4. Druppels per minuut
Gevraagd: hele druppels per minuut. Gegeven: 500 ml, 4 uur en in de opgave een druppelfactor van 20 druppels/ml. Zet eerst 4 uur om: 4 × 60 = 240 minuten. Formule: (volume × druppelfactor) / looptijd. Berekening: ((500 ml) × (20 druppels/ml)) / (240 min) = 41,67 druppels/min; ml valt weg. Als de opgave hele druppels vraagt, is dat 42 druppels/min. Controle: rond alleen af volgens de regel in de opgave of het protocol.
5. Verdunnen met percentages
Gevraagd: volume van de uitgangsoplossing. Gegeven: C1 = 10% m/V, C2 = 2% m/V en V2 = 100 ml. Formule: V1 = (C2 × V2) / C1. Berekening: ((2% m/V) × (100 ml)) / (10% m/V) = 20 ml uitgangsoplossing; de gelijke concentratiebasis valt weg. In deze theoretische oefening wordt aangevuld tot een eindvolume van 100 ml. Controle: 10% × 20 ml = 2% × 100 ml.
6. Theoretische zuurstofduur
Gevraagd: theoretische duur. Gegeven: een bekende bruikbare inhoud van 600 L en een flow van 4 L/min. Formule: duur = bruikbare inhoud / flow. Berekening: (600 L) / (4 L/min) = 150 min = 2 uur en 30 min; L valt weg. Controle: 4 L/min × 150 min = 600 L.7
7. Vochtbalans
Gevraagd: balans in ml. Gegeven: gemeten inname 1800 ml en gemeten uitscheiding 1600 ml. Formule: inname − uitscheiding. Berekening: 1800 ml − 1600 ml = +200 ml. Controle: het plusteken betekent alleen dat de gemeten inname 200 ml hoger was; uit de rekenuitkomst volgt geen klinische conclusie.
8. BMI als rekenvoorbeeld
Gevraagd: BMI in kg/m². Gegeven: 68 kg en 1,72 m. Formule: gewicht / lengte². Berekening: (68 kg) / ((1,72 m) × (1,72 m)) = 22,99 kg/m², afgerond 23,0 kg/m². Controle: de lengte staat tweemaal in de noemer. Aan deze rekenuitkomst wordt hier geen persoonlijke gezondheidsbeoordeling gekoppeld.
Zelf oefenen: 8 opgaven
Maak alle opgaven eerst zelf. Schrijf bij iedere stap de eenheden op en kijk pas daarna bij de uitwerkingen.
- Zet 0,075 g om naar mg.
- Van fictieve stof Y is 600 mg gevraagd. Beschikbaar is 200 mg per tablet. Hoeveel tabletten zijn nodig?
- Van fictieve stof Y is 90 mg gevraagd. De concentratie is 30 mg/ml. Welk volume is nodig?
- Een oefenopgave geeft 750 ml over 6 uur. Bereken de snelheid in ml/uur.
- Een oefenopgave geeft 240 ml over 2 uur en expliciet een druppelfactor van 20 druppels/ml. Bereken hele druppels per minuut.
- Theoretisch: maak een eindvolume van 50 ml met 4% m/V uit een uitgangsoplossing van 10% m/V. Hoeveel uitgangsoplossing is nodig?
- Een theoretische opgave geeft 900 L bruikbare inhoud en een flow van 5 L/min. Bereken de duur.
- De gemeten inname is 1450 ml en de gemeten uitscheiding is 1700 ml. Bereken de vochtbalans.
Antwoorden en uitwerkingen
- Eenheden: (0,075 g) × (1000 mg/g) = 75 mg. De eenheid g valt weg; het antwoord is 75 mg.
- Vaste vorm: (600 mg) / (200 mg/tablet) = 3 tabletten. Controle: 3 × 200 mg = 600 mg.
- Vloeistof: (90 mg) / (30 mg/ml) = 3 ml. Controle: 3 ml × 30 mg/ml = 90 mg.
- Infuuspomp: (750 ml) / (6 uur) = 125 ml/uur. Controle: 125 ml/uur × 6 uur = 750 ml.
- Druppels: 2 uur × 60 = 120 min. ((240 ml) × (20 druppels/ml)) / (120 min) = 40 druppels/min. De uitkomst is al een heel aantal druppels.
- Verdunnen: C1 = 10% m/V, C2 = 4% m/V en V2 = 50 ml. V1 = ((4% m/V) × (50 ml)) / (10% m/V) = 20 ml uitgangsoplossing; in de theoretische opgave aanvullen tot 50 ml eindvolume. Controle: 10% × 20 ml = 4% × 50 ml.
- Zuurstofduur: (900 L) / (5 L/min) = 180 min = 3 uur. Controle: 5 L/min × 180 min = 900 L.
- Vochtbalans: 1450 ml − 1700 ml = −250 ml. Het minteken betekent alleen dat de gemeten uitscheiding 250 ml hoger was dan de gemeten inname.
Gratis medisch rekenen oefenen
Wil je meer sommen maken, begin dan met een gratis route. De aanbieders combineren gratis oefenmateriaal op verschillende manieren met betaalde uitbreidingen.
| Route | Handig voor | Gratis toegankelijk |
|---|---|---|
| Medisom8 | Korte oefensets per onderwerp | Per gekozen onderwerp vijf sommen met antwoorden en een score |
| Meneer Megens9 | Video-uitleg en downloads | Gratis uitleg en downloads naast betaalde opties |
| RekenZorg10 | Oefenen met directe feedback op je telefoon | Start zonder account met vijf gratis basisonderwerpen; uitbreiding is betaald |
Zie je niet de hele tabel op je mobiel? Swipe dan naar links.
Optioneel verder oefenen met een boek
Medisch rekenen is een compact oefenboek met rekenvragen over toedienen, verdunnen en oplossen. Het gaat om de vierde druk uit 2014 en het boek is bedoeld als optionele aanvulling op gratis oefenen.11
Pluspunten
- Bevat rekenvragen over toedienen, verdunnen en oplossen.
- Papieren oefenmateriaal kan prettig zijn als je berekeningen stap voor stap wilt uitschrijven.
Minpunt
- Het is een oudere vierde druk uit 2014 en biedt geen interactieve feedback.
Geschikt voor
Studenten en zorgprofessionals die naast online oefeningen extra sommen op papier willen maken.
Minder geschikt voor
Wie vooral recente instellingsspecifieke toetsregels of interactieve feedback zoekt.
Voorbereiden op een toets medisch rekenen
De cesuur, afrondregels, toegestane notatie en het gebruik van een rekenmachine verschillen per opleiding, instelling en toets. Zoek deze vier punten daarom op in je eigen toetsregeling voordat je een proeftoets maakt.
Een betrouwbare uitwerking laat niet alleen een getal zien, maar ook de gekozen formule, de eenheden en een controle. Blijft een productspecificatie, druppelfactor, reserve of toetsregel onduidelijk, haal die informatie dan eerst uit de bijbehorende bron voordat je verder rekent.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen medisch rekenen en verpleegkundig rekenen?
In opleidingen en oefenmateriaal worden de termen vaak voor dezelfde rekenvaardigheden gebruikt. ‘Verpleegkundig rekenen’ legt de beroepscontext expliciet vast; bij ‘medisch rekenen’ hangt die context af van de opleiding of functie.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven voor informatieve doeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts of erkende zorgverlener. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Dit artikel bevat een affiliateproduct. Als je via de productkaart iets koopt, kan Gezondermeer een vergoeding ontvangen; jij betaalt niet meer.
Gebruikte bronnen:
- Instituut Verantwoord Medicijngebruik en Task Force medicatieveiligheid care — Handreiking Veilige principes in de medicatieketen
- Zorg voor Beter — Dubbele controle
- Bureau International des Poids et Mesures — SI prefixes
- College ter Beoordeling van Geneesmiddelen — Bijsluiter
- European Medicines Agency — QRD annotated template
- B. Braun — Intrafix Primeline productspecificatie
- North West and North Wales Paediatric Transport Service — Oxygen calculation document (2018–2021)
- Medisom — online oefensommen
- Meneer Megens — verpleegkundig rekenen
- RekenZorg — online oefenen
- Bohn Stafleu van Loghum — catalogusinformatie Medisch rekenen
Gepubliceerd op 30 december 2025. Laatste review op 6 oktober 2026, 12:46 door Alex
