Het positieve gezondheid spinnenweb: 6 dimensies + gratis invullen

Hoe gezond ben je eigenlijk? Niet alleen lichamelijk, maar ook mentaal, sociaal en op het gebied van zingeving? Het spinnenweb van positieve gezondheid helpt je om daar achter te komen. In dit artikel lees je wat positieve gezondheid precies is, hoe het spinnenweb werkt en hoe je het zelf kunt invullen om inzicht te krijgen in je eigen gezondheid. Je eigen positieve gezondheid.

Wat is positieve gezondheid?

Positieve gezondheid is een andere manier van kijken naar gezondheid. In plaats van te focussen op wat er mis is (ziekte, klachten, beperkingen), kijk je naar wat er goed gaat en waar je kracht ligt. Het concept werd in 2011 ontwikkeld door de Nederlandse arts en onderzoeker Machteld Huber.

Huber vond de officiële definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) uit 1948 achterhaald. Die stelt dat gezondheid een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn is. Maar wie bevindt zich ooit in die toestand? Met die definitie zou vrijwel niemand gezond zijn.

Daarom formuleerde Huber een nieuwe omschrijving: gezondheid is het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Bij positieve gezondheid draait het dus om veerkracht en eigen regie, niet om de afwezigheid van ziekte.

Het bijzondere aan deze benadering is dat je ook gezond kunt zijn terwijl je een chronische aandoening hebt. Iemand met diabetes of reuma kan zich prima voelen en goed functioneren, als de andere aspecten van gezondheid op orde zijn. Andersom kun je je ziek voelen terwijl er medisch gezien niets aan de hand is.

Het spinnenweb uitgelegd

Om positieve gezondheid tastbaar en toepasbaar te maken, ontwikkelde Huber het spinnenweb. Dit is een visueel model dat je gezondheid in kaart brengt aan de hand van zes dimensies. Het heet een spinnenweb omdat de dimensies met elkaar verbonden zijn, net als de draden van een web. Als één dimensie onder druk staat, heeft dat vaak invloed op de andere.

Het spinnenweb is geen meetinstrument waarmee je een eindcijfer krijgt. Het is een gespreksinstrument: een hulpmiddel om te ontdekken hoe je ervoor staat en waar je eventueel iets wilt veranderen. Je vult het in door per dimensie aan te geven hoe tevreden je bent, meestal op een schaal van 1 tot 10. Hoe dichter je score bij de buitenrand ligt, hoe beter je scoort op die dimensie.

Na het invullen krijg je een visueel overzicht van je gezondheid. Je ziet in één oogopslag waar je sterk staat en waar ruimte voor verbetering is. Dat maakt het makkelijker om een concreet doel te kiezen waar je mee aan de slag wilt.

De 6 dimensies van positieve gezondheid

Het spinnenweb bestaat uit zes dimensies die samen een compleet beeld geven van je gezondheid. Deze dimensies zijn gebaseerd op uitgebreid onderzoek onder patiënten, artsen, beleidsmakers en andere betrokkenen. Opvallend was dat patiënten alle zes de dimensies even belangrijk vonden, terwijl artsen vooral naar lichaamsfuncties keken.

1. Lichaamsfuncties

Bij deze dimensie gaat het om je fysieke gesteldheid. Hoe fit voel je je? Heb je last van pijn of klachten? Hoe is je conditie, je slaap, je eetlust? Lichaamsfuncties is de dimensie waar de meeste mensen als eerste aan denken bij gezondheid. Het omvat zaken als medische feiten, klachten, pijn, energie en fysiek functioneren.

2. Mentaal welbevinden

Deze dimensie gaat over hoe je je voelt en hoe je in het leven staat. Ben je over het algemeen tevreden? Kun je genieten? Hoe ga je om met stress en tegenslag? Mentaal welbevinden omvat ook zelfvertrouwen, concentratie, acceptatie en het vermogen om je gevoelens te uiten. Het gaat niet om de afwezigheid van negatieve gevoelens, maar om hoe je ermee omgaat.

3. Zingeving

Zingeving gaat over de diepere laag van je bestaan. Wat vind je belangrijk in het leven? Waar word je blij van? Heb je doelen om naartoe te werken? Deze dimensie raakt aan levensvragen en waarden. Machteld Huber noemt zingeving de meest gezondmakende kracht. Mensen die een gevoel van betekenis ervaren, zijn vaak veerkrachtiger bij tegenslag.

4. Kwaliteit van leven

Bij kwaliteit van leven draait het om hoe prettig je je dagelijks leven ervaart. Kun je genieten van de dingen die je doet? Heb je plezier? Voel je je gelukkig? Ook financiële zekerheid en een prettige woonomgeving vallen hieronder. Het gaat om de balans tussen wat je hebt en wat je nodig hebt om je goed te voelen.

5. Meedoen

Meedoen gaat over je sociale leven en je rol in de maatschappij. Heb je betekenisvolle contacten? Voel je je onderdeel van een gemeenschap? Kun je iets voor anderen betekenen? Sociale verbondenheid is een belangrijke factor voor goede slaap en mentale gezondheid. Eenzaamheid daarentegen kan je gezondheid ondermijnen.

6. Dagelijks functioneren

Deze dimensie gaat over praktische zelfredzaamheid. Kun je goed voor jezelf zorgen? Red je je huishouden? Kun je werken of andere dagelijkse activiteiten uitvoeren? Ook gezondheidsvaardigheden vallen hieronder: begrijp je informatie over je gezondheid en kun je die toepassen? Het vermogen om hulp te vragen wanneer nodig hoort er eveneens bij.

Bron: Institute for Positive Health (iPH)

Zelf het spinnenweb invullen

Je kunt het spinnenweb op verschillende manieren invullen. De officiële vragenlijst van het Institute for Positive Health bevat 42 vragen, verdeeld over de zes dimensies. Na het beantwoorden krijg je een persoonlijk spinnenweb te zien.

De makkelijkste manier om te starten is via mijnpositievegezondheid.nl. Daar kun je gratis de vragenlijst invullen en direct je resultaat bekijken. Er zijn verschillende versies beschikbaar, waaronder een speciaal voor jongeren (16-25 jaar) met aangepaste vragen.

Eerst een snelle check?

Je kunt ook een vereenvoudigde versie gebruiken. Geef per dimensie een score van 1 tot 10 voor hoe tevreden je bent. Dat is minder gedetailleerd, maar geeft wel een snelle eerste indruk. Veel mensen gebruiken deze aanpak om periodiek bij zichzelf te checken hoe het gaat.

Tips voor het invullen:

Neem de tijd en beantwoord de vragen eerlijk vanuit je eigen beleving
Er zijn geen goede of foute antwoorden
Vergelijk jezelf niet met anderen, het gaat om jouw situatie
Focus niet op hoe het zou moeten zijn, maar op hoe het nu is

Stel jezelf de volgende vragen en geef een score van 1-10:

Lichaamsfuncties. Hoe fit voel je je? Heb je last van pijn of klachten? Hoe is je conditie, je slaap, je eetlust?
Mentaal welbevinden. Ben je over het algemeen tevreden? Kun je genieten? Hoe ga je om met stress en tegenslag?
Zingeving. Wat vind je belangrijk in het leven? Waar word je blij van? Heb je doelen om naartoe te werken? En hoe staat het daarmee?
Kwaliteit van leven. Kun je genieten van de dingen die je doet? Heb je plezier? Voel je je gelukkig?
Meedoen. Heb je betekenisvolle contacten? Voel je je onderdeel van een gemeenschap? Kun je iets voor anderen betekenen?
Dagelijks functioneren. Kun je goed voor jezelf zorgen? Red je je huishouden? Kun je werken of andere dagelijkse activiteiten uitvoeren?

Die score kun je dan plotten op het spinnenweb voor een eerste indruk.

Aan de gang!

Interesse? Download dan de materialen voor het spinnenweb en ga direct aan de slag.

De vragenlijst en het spinnenweb voor volwassenen.

Wat kun je met de uitkomst?

Zodra je je spinnenweb hebt ingevuld, zie je waar je sterk scoort en waar ruimte is voor verbetering. Maar wat doe je dan met die informatie? Het doel is niet om overal een tien te halen. Het gaat erom dat je ontdekt wat voor jou belangrijk is en waar je eventueel iets wilt veranderen.

Stel jezelf de volgende vragen:

Wat valt me op aan mijn spinnenweb?
Welke dimensie zou ik graag willen versterken?
Wat is een kleine, haalbare stap die ik kan zetten?
Wie of wat kan mij daarbij helpen?

Het is verstandig om niet meteen alles tegelijk te willen aanpakken. Kies één dimensie waar je mee aan de slag wilt. Bedenk een concrete, kleine stap. Iemand die laag scoort op meedoen zou bijvoorbeeld kunnen beginnen met één keer per week koffiedrinken met een buurvrouw of zich aanmelden als vrijwilliger.

Je kunt het spinnenweb ook gebruiken in gesprek met een huisarts, coach of andere hulpverlener. Het helpt om het gesprek breder te maken dan alleen de klacht waarvoor je komt. Steeds meer zorgverleners werken met positieve gezondheid en herkennen het model.

Hoe vaak invullen?

Je kunt het spinnenweb zo vaak invullen als je wilt. Veel mensen doen het één of twee keer per jaar om te zien hoe hun gezondheid zich ontwikkelt. Het kan ook nuttig zijn om het in te vullen na een ingrijpende gebeurtenis, zoals een verhuizing, scheiding of verandering van baan.

Door je spinnenweb over tijd te vergelijken, zie je wat er verandert. Misschien heb je aan één dimensie gewerkt en zie je vooruitgang. Of je merkt dat een andere dimensie nu aandacht vraagt. Het is een manier om bewust bezig te zijn met je gezondheid, niet alleen als er klachten zijn.

Positieve gezondheid in de praktijk

Steeds meer organisaties in Nederland werken met positieve gezondheid. Ziekenhuizen, huisartsenpraktijken, GGD's, gemeenten en scholen passen het toe. Het helpt om het gesprek te voeren over wat mensen zelf willen en kunnen, in plaats van alleen te kijken naar wat er medisch aan de hand is.

Ook voor werkgevers is het concept interessant. Door te kijken naar alle dimensies van gezondheid, kun je beter begrijpen wat medewerkers nodig hebben om goed te functioneren. Iemand die zich gestresst voelt op het werk heeft misschien geen medische hulp nodig, maar baat bij meer zingeving of betere sociale contacten.

De kracht van positieve gezondheid zit in de verschuiving van ziekte naar veerkracht. Je bent niet alleen maar patiënt met een probleem dat opgelost moet worden. Je bent een mens met krachten, mogelijkheden en eigen regie over je leven.

Veelgestelde vragen

Wat is het spinnenweb van positieve gezondheid?

Het spinnenweb is een visueel model dat je gezondheid in kaart brengt aan de hand van zes dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Door per dimensie een score te geven, krijg je inzicht in hoe je ervoor staat en waar eventueel ruimte is voor verbetering.

Hoe vul je het spinnenweb in?

Je kunt de officiële vragenlijst invullen via mijnpositievegezondheid.nl. Die bevat 42 vragen verdeeld over de zes dimensies. Na het beantwoorden krijg je automatisch je persoonlijke spinnenweb te zien. Je kunt ook een vereenvoudigde versie gebruiken door per dimensie een score van 1 tot 10 te geven.

Wat betekenen de 6 dimensies?

De zes dimensies dekken samen alle aspecten van gezondheid. Lichaamsfuncties gaat over je fysieke gesteldheid, mentaal welbevinden over hoe je je voelt, zingeving over wat belangrijk voor je is, kwaliteit van leven over hoe prettig je je dagelijks leven ervaart, meedoen over je sociale contacten en dagelijks functioneren over praktische zelfredzaamheid.

Wie heeft positieve gezondheid bedacht?

Het concept is ontwikkeld door Machteld Huber, een Nederlandse arts en onderzoeker. In 2011 publiceerde zij samen met internationale experts een artikel in het British Medical Journal waarin ze een nieuwe definitie van gezondheid voorstelde. Later werkte ze dit uit tot positieve gezondheid met de zes dimensies en het spinnenweb.

Waarom is positieve gezondheid belangrijk?

Positieve gezondheid kijkt naar de hele mens, niet alleen naar klachten of ziekten. Het spreekt mensen aan op hun veerkracht en eigen regie, in plaats van ze te benaderen als patiënt met een probleem. Dit sluit beter aan bij de realiteit dat veel mensen met een chronische aandoening prima kunnen functioneren en zich gezond kunnen voelen.

Is positieve gezondheid wetenschappelijk onderbouwd?

Ja, het concept is ontwikkeld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Machteld Huber legde het voor aan bijna 2.000 patiënten, artsen, beleidsmakers en andere betrokkenen. Zij identificeerden 566 indicatoren van gezondheid, die werden teruggebracht tot de zes dimensies. Huber promoveerde in 2014 op dit onderzoek aan de Universiteit Maastricht.

Waar kan ik de vragenlijst invullen?

De officiële vragenlijst is beschikbaar op mijnpositievegezondheid.nl. Daar kun je gratis een account aanmaken en de vragenlijst invullen. Er zijn verschillende versies: een algemene vragenlijst, een jongerenversie (16-25 jaar) en varianten voor specifieke doelgroepen. Je kunt het spinnenweb ook als PDF downloaden om op papier in te vullen.

Bronnen en achtergrond

Dit artikel is bedoeld ter informatie en vervangt geen professioneel advies. Wil je dieper ingaan op je gezondheid of heb je specifieke vragen? Overweeg dan een gesprek met je huisarts of een andere zorgverlener.

Voor dit artikel is informatie gebruikt van: