Je staat bij een patiënt die niet reageert op aanspreken. Wat nu? Hoe bepaal je objectief of iemand bewusteloos is, licht gedaald bewustzijn heeft of volledig helder is? De EMV-score geeft je in drie stappen een betrouwbaar cijfer dat iedereen in de zorg direct begrijpt. Of je nu verpleegkundestudent bent of al jaren in de praktijk werkt: dit meetinstrument hoort tot je basiskennis.
Wat is de EMV-score?
De EMV-score is een meetinstrument waarmee je het bewustzijn van een patiënt objectief beoordeelt. De afkorting staat voor Eyes (ogen), Motor (beweging) en Verbal (spraak). Door op elk van deze drie onderdelen een score toe te kennen, krijg je een totaalcijfer tussen 3 en 15 punten.
De score wordt ook wel de Glasgow Coma Scale (GCS) of Glasgow Coma Schaal genoemd. De Schotse neurologen Bryan Jennett en Graham Teasdale ontwikkelden deze schaal in 1974 aan de Universiteit van Glasgow. Hun doel was simpel: een meetmethode creëren die betrouwbaar, reproduceerbaar en eenvoudig uitvoerbaar is aan het bed van de patiënt.
Het grote voordeel van deze score is dat zorgverleners wereldwijd dezelfde taal spreken. Een score van E3M4V4 betekent in Nederland precies hetzelfde als in Australië of Japan. Dit maakt overdracht tussen afdelingen en ziekenhuizen een stuk veiliger.
Wanneer gebruik je de EMV-score?
Je meet de EMV-score in situaties waarin het bewustzijn mogelijk gestoord of bedreigd is. De meest voorkomende toepassingen zijn:
- Na een schedeltrauma of ander hersenletsel
- Bij neurologische aandoeningen zoals een CVA of meningitis
- Na een operatie aan het hoofd of de hersenen
- Bij een intoxicatie (vergiftiging of overdosis)
- Als onderdeel van de ABCDE-methodiek bij traumapatiënten
- Op de intensive care of spoedeisende hulp
- Bij patiënten met een verlaagd bewustzijn door onbekende oorzaak
Dit meetinstrument is onderdeel van bredere beoordelingssystemen zoals de Early Warning Score (EWS). Door regelmatig te meten kun je veranderingen in het bewustzijn vroegtijdig signaleren en tijdig actie ondernemen.
De drie onderdelen van de EMV-score uitgelegd
De EMV-score bestaat uit drie aparte beoordelingen die je bij elkaar optelt. Hieronder vind je per onderdeel de exacte criteria en puntentoekenning.
E: ogenreactie (Eyes) – maximaal 4 punten
Bij dit onderdeel beoordeel je of en wanneer de patiënt de ogen opent:
| Score | Reactie | Omschrijving |
|---|---|---|
| 4 | Spontaan | De patiënt opent de ogen uit zichzelf, zonder prikkel |
| 3 | Op aanspreken | De ogen gaan open wanneer je de patiënt aanspreekt |
| 2 | Op pijnprikkel | De ogen gaan pas open na toedienen van een pijnprikkel |
| 1 | Geen reactie | De ogen blijven gesloten, ook bij pijnprikkel |
Tabel: swipe naar links op mobiel voor volledige weergave
M: motorische reactie (Motor) – maximaal 6 punten
Hier beoordeel je de beste bewegingsreactie van de armen. Let op: het gaat om de beste reactie, niet de slechtste. Test altijd beide zijden.
| Score | Reactie | Omschrijving |
|---|---|---|
| 6 | Gehoorzamen | Voert eenvoudige opdrachten uit (bijv. “knijp in mijn hand”) |
| 5 | Lokaliseren | Beweegt naar de plaats van de pijnprikkel om deze weg te duwen |
| 4 | Terugtrekken | Trekt arm of hand terug na pijnprikkel (normale flexie) |
| 3 | Abnormaal buigen | Buigt arm naar het lichaam toe met gedraaide pols (decorticate houding) |
| 2 | Strekken | Strekt armen krampachtig met naar buiten gedraaide handen (decerebrate houding) |
| 1 | Geen reactie | Geen enkele bewegingsreactie op pijnprikkel |
Tabel: swipe naar links op mobiel voor volledige weergave
V: verbale reactie (Verbal) – maximaal 5 punten
Bij dit onderdeel beoordeel je de kwaliteit van de spraak en oriëntatie:
| Score | Reactie | Omschrijving |
|---|---|---|
| 5 | Georiënteerd | Weet wie, waar en wanneer (oriëntatie in persoon, plaats en tijd) |
| 4 | Verward | Geeft antwoorden die niet kloppen of onsamenhangende gesprekken |
| 3 | Inadequaat | Spreekt losse woorden maar geen zinnen |
| 2 | Onverstaanbaar | Maakt alleen geluiden of kreunt |
| 1 | Geen reactie | Geen enkel geluid, ook niet bij pijnprikkel |
Tabel: swipe naar links op mobiel voor volledige weergave
Hoe neem je de EMV-score correct af?
Een betrouwbare EMV-score vraagt om een systematische aanpak. De officiële richtlijn van GlasgowComaScale.org beschrijft vier stappen: Check, Observe, Stimulate, Rate.
Stap 1: check de omstandigheden
Controleer eerst of er factoren zijn die de beoordeling kunnen beïnvloeden. Denk aan:
- Gezwollen of gesloten ogen door trauma
- Intubatie waardoor spreken onmogelijk is
- Gehoorproblemen of taalbarrière
- Sedatie of pijnstilling
- Verlamming of spierzwakte
Noteer deze factoren altijd bij je score. Een geïntubeerde patiënt krijgt V1t (t = tube), niet zomaar V1.
Stap 2: observeer spontaan gedrag
Kijk naar de patiënt zonder iets te doen. Heeft de patiënt de ogen open? Praat de patiënt spontaan? Beweegt de patiënt doelgericht? Noteer wat je ziet.
Stap 3: geef prikkels indien nodig
Als de patiënt niet spontaan reageert, geef je eerst een verbale prikkel: spreek de patiënt aan bij naam, verhef je stem. Pas als dit geen reactie oplevert, geef je een pijnprikkel.
Er zijn drie geaccepteerde methoden voor een pijnprikkel:
- Druk op het nagelbed met een pen of hard voorwerp
- Druk op de supra-orbitale groeve (net onder de wenkbrauw)
- Knijpen in de trapeziusspier (tussen nek en schouder)
Test bij de motorische score altijd beide armen. Noteer de beste reactie. Bij een halfzijdige verlamming (hemiparese) geeft de ene kant mogelijk een andere reactie dan de andere.
Stap 4: beoordeel en noteer
Ken voor elk onderdeel de score toe op basis van de criteria. Noteer de score als afzonderlijke componenten én als totaal. Bijvoorbeeld: EMV = E3M5V4 (totaal 12).
Het apart noteren van E, M en V is belangrijk. Een totaalscore van 8 kan namelijk ontstaan uit E2M4V2 óf uit E3M4V1 – twee heel verschillende klinische situaties.
Interpretatie van de EMV-score
De totaalscore varieert van 3 (diepste coma) tot 15 (volledig helder). De interpretatie is als volgt:
| Totaalscore | Betekenis | Ernst hersenletsel |
|---|---|---|
| 15 | Volledig helder bewustzijn | Geen of minimaal |
| 13-14 | Licht verlaagd bewustzijn | Licht |
| 9-12 | Matig verlaagd bewustzijn | Matig |
| ≤8 | Coma | Ernstig |
| 3 | Diepe coma, geen enkele reactie | Zeer ernstig |
Tabel: swipe naar links op mobiel voor volledige weergave
Een belangrijke grens is EMV ≤8. Bij deze score is de patiënt comateus en is de luchtweg mogelijk bedreigd. In de praktijk wordt bij een score van 8 of lager vaak intubatie overwogen om de luchtweg veilig te stellen.
Let op: de EMV-score zegt iets over het bewustzijnsniveau, maar niet over de oorzaak. Een score van 10 bij een traumapatiënt heeft een andere betekenis dan dezelfde score bij iemand met een overdosis. Interpreteer de score altijd in de klinische context.
Veelgemaakte fouten bij de EMV-score
De score lijkt eenvoudig, maar in de praktijk worden regelmatig fouten gemaakt. Dit zijn de meest voorkomende valkuilen:
De score niet uitsplitsen
Alleen een totaalscore noteren (bijvoorbeeld “EMV 10”) is onvoldoende. Zonder de uitsplitsing in E, M en V weet de volgende zorgverlener niet waar het probleem zit. Noteer altijd de afzonderlijke componenten.
De slechtste reactie noteren
Bij de motorische score moet je de beste reactie noteren, niet de slechtste. Als de rechterkant M5 scoort en de linkerkant M3, noteer je M5.
Onterecht een score toekennen
Als je een onderdeel niet kunt beoordelen (bijvoorbeeld verbale reactie bij geïntubeerde patiënt), vul dan geen score in maar noteer de reden. Gebruik modifiers zoals V1t (tube) of E1c (closed door zwelling). Geef in dat geval geen totaalscore.
Pijnprikkel te snel of verkeerd toedienen
Begin altijd met observeren en aanspreken. Geef pas een pijnprikkel als verbale stimulatie geen reactie oplevert. Gebruik alleen geaccepteerde methoden – wrijven over het borstbeen (sternumwrijven) wordt niet meer aanbevolen.
EMV-score bij kinderen
Voor kinderen jonger dan vijf jaar geldt een aangepaste versie van de Glasgow Coma Scale. De verbale en motorische criteria zijn aangepast aan het ontwikkelingsniveau. Bij baby's en peuters is “georiënteerd zijn” immers geen realistisch criterium.
De pediatrische EMV-score houdt rekening met:
- Baby's die nog niet spreken (geluiden als brabbelen en huilen worden beoordeeld)
- Peuters die nog niet alle opdrachten kunnen begrijpen
- Ontwikkelingsniveau per leeftijdscategorie
Normale waarden voor de totaalscore zijn leeftijdsafhankelijk: een baby van 6 maanden met een score van 11 is normaal, terwijl dezelfde score bij een kind van 5 jaar afwijkend kan zijn.
EMV-score versus AVPU
Naast de EMV-score bestaat de AVPU-schaal, een snellere maar minder gedetailleerde methode om het bewustzijn te beoordelen. AVPU staat voor:
- Alert – volledig wakker en alert
- Voice – reageert op aanspreken
- Pain – reageert alleen op pijnprikkel
- Unresponsive – geen reactie
AVPU is handig voor een snelle eerste inschatting, bijvoorbeeld bij triage of in de prehospitale setting. De EMV-score geeft echter veel meer informatie en is geschikter voor het volgen van veranderingen over tijd. In de klinische setting heeft de EMV-score daarom de voorkeur.
De EMV-score in de praktijk: een voorbeeld
Je wordt gevraagd bij een patiënt die van de trap is gevallen. Bij aankomst ligt de patiënt op bed. Je observeert:
- De ogen zijn gesloten
- Geen spontane beweging of spraak
Je spreekt de patiënt aan: “Meneer Jansen, kunt u mij horen?” De patiënt opent de ogen en mompelt iets onverstaanbaars. Je vraagt waar hij is – hij geeft geen antwoord dat klopt. Je vraagt hem je hand te knijpen – hij doet dit.
De EMV-score is:
- E3 – opent ogen op aanspreken
- M6 – voert opdracht uit
- V4 – verward, geeft onjuiste antwoorden
Totaal: EMV 13 (E3M6V4)
Een uur later meet je opnieuw: de patiënt opent de ogen niet meer spontaan, alleen bij een pijnprikkel. Hij trekt zijn arm terug maar voert geen opdrachten meer uit. Hij maakt alleen nog geluiden.
De nieuwe score is: EMV 8 (E2M4V2)
Deze daling van 13 naar 8 is een alarmsignaal. Je schakelt direct de arts in. Bij een klinisch redeneerproces hoort het signaleren van verslechtering tot je kerntaken.
Voorbeeld 2: geïntubeerde patiënt op de IC
Je werkt op de intensive care. Een patiënt is geïntubeerd na een ernstig auto-ongeluk. Je moet de EMV-score bepalen voor de overdracht.
Je observeert:
- De ogen zijn gesloten
- De patiënt is geïntubeerd en gesedeerd
Je roept de naam van de patiënt. Geen reactie. Je geeft een pijnprikkel op het nagelbed. De patiënt opent de ogen en trekt de arm terug. Verbale reactie kun je niet beoordelen vanwege de tube.
De EMV-score is:
- E2 – opent ogen op pijnprikkel
- M4 – trekt terug op pijnprikkel
- V1t – niet te beoordelen (t = tube)
Notatie: E2M4V1t
Let op: je geeft hier géén totaalscore. De “t” achter V1 geeft aan dat de verbale reactie niet beoordeeld kan worden door de tube. De arts en volgende dienst weten zo precies wat er gemeten is en wat niet.
Veelgestelde vragen
Wat is de maximale EMV-score?
De maximale EMV-score is 15 punten (E4 + M6 + V5). Dit betekent dat de patiënt de ogen spontaan opent, opdrachten uitvoert en volledig georiënteerd is in persoon, plaats en tijd.
Wat is de minimale EMV-score?
De minimale EMV-score is 3 punten (E1 + M1 + V1). Dit betekent dat de patiënt geen enkele reactie vertoont op prikkels: de ogen blijven dicht, er is geen beweging en geen geluid.
Vanaf welke EMV-score spreken we van coma?
Bij een EMV-score van 8 of lager spreekt men van een coma. De patiënt is dan diep bewusteloos en de luchtweg kan bedreigd zijn. Bij deze score wordt vaak intubatie overwogen.
Waar staat EMV voor?
EMV staat voor Eyes (ogenreactie), Motor (motorische reactie) en Verbal (verbale reactie). Het is de Nederlandse benaming voor de Glasgow Coma Scale, die in 1974 werd ontwikkeld door neurologen in Glasgow.
Hoe geef je een pijnprikkel bij de EMV-score?
Je geeft een pijnprikkel door druk uit te oefenen op het nagelbed met een pen, druk te geven op de supra-orbitale groeve (onder de wenkbrauw) of door in de trapeziusspier te knijpen. Begin altijd eerst met aanspreken voordat je een pijnprikkel geeft.
Wat is het verschil tussen EMV en GCS?
EMV en GCS (Glasgow Coma Scale) zijn dezelfde schaal. EMV is de Nederlandse afkorting die verwijst naar de drie componenten: Eyes, Motor, Verbal. In het Engels wordt meestal GCS gebruikt.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven voor educatieve doeleinden en biedt een algemene introductie op het onderwerp. Het vervangt geen officiële lessen, protocollen of richtlijnen van je opleiding of instelling. Raadpleeg bij twijfel altijd je docent, praktijkopleider of het lokale protocol van je werkplek.
Gebruikte bronnen:
- GlasgowComaScale.org – officiële website Glasgow Coma Scale
- Nursing.nl – Glasgow Coma Scale scorelijst
- Zorginformatiebouwstenen – GlasgowComaScale v3.4
- Ambulancezorg Nederland – Glasgow Coma Scale bepalen
Artikel geschreven op 20 januari 2026. Laatste review op 23 januari 2026, 19:55 door Alex
