De schappen van drogist en apotheek puilen uit: melatonine, valeriaan, magnesium, droomsap, CBD, L-theanine. Allemaal beloven ze een betere nachtrust. Maar werken deze middelen? En zijn ze veilig? We nemen je even mee op reis.
De populariteit van vrij verkrijgbare slaapmiddelen
In 2022 zochten Nederlanders ruim 2,5 miljoen keer naar slaapmiddelen via Google. De interesse in ‘natuurlijke' slaapmiddelen groeit snel: het aantal zoekopdrachten naar middelen zonder recept steeg in vier jaar met 48 procent. Droomsap spant de kroon met een stijging van 349 procent, gevolgd door magnesium (244 procent).
De aantrekkingskracht is begrijpelijk. Deze middelen zijn makkelijk verkrijgbaar, je hebt geen recept nodig, en ze voelen veiliger dan ‘echte' slaapmedicatie. Maar ‘natuurlijk' betekent niet automatisch ‘werkzaam'. En ook niet ‘zonder risico's'.
Melatonine
Wat is het? Een hormoon dat je lichaam zelf aanmaakt en dat je biologische klok reguleert.
Werkt het? Bij jetlag en een verschoven slaapritme: ja. Bij gewone slapeloosheid: nee, het effect is niet klinisch relevant bewezen. Melatonine helpt je niet om dieper of langer te slapen.
Risico's? Verkeerd gebruik kan je slaapprobleem verergeren. Bijwerkingen zijn hoofdpijn, duizeligheid, en — ironisch genoeg — slapeloosheid. De dosering in de winkel (3-5 mg) is vaak hoger dan nodig.
Advies: Alleen gebruiken bij jetlag of een verschoven ritme, bij voorkeur in overleg met een arts.
Valeriaan
Wat is het? Een kruidenextract uit de valeriaanwortel, al eeuwenlang gebruikt als kalmerend middel.
Werkt het? De wetenschappelijke onderbouwing is zwak. Sommige onderzoeken tonen een klein effect op de slaapkwaliteit, andere vinden niets. De kwaliteit van de studies is vaak matig. Als er al een effect is, is het bescheiden.
Risico's? Over het algemeen veilig bij kortdurend gebruik. Kan maagklachten en hoofdpijn veroorzaken. Niet combineren met alcohol of andere kalmerende middelen.
Advies: Je kunt het proberen, maar verwacht geen wonderen. Als je na twee weken geen verbetering merkt, werkt het waarschijnlijk niet voor jou.
Magnesium
Wat is het? Een mineraal dat betrokken is bij honderden processen in je lichaam, waaronder spierontspanning en de werking van het zenuwstelsel.
Werkt het? Er is enige onderbouwing dat magnesium kan helpen bij slaapproblemen, vooral bij mensen met een tekort. Het probleem: de meeste mensen hebben geen magnesiumtekort. Bij een normale voeding is suppletie zelden nodig.
Risico's? In normale doseringen veilig. Te veel magnesium kan diarree veroorzaken. Bepaalde vormen (magnesiumbisglycinaat, magnesiumtauraat) worden beter opgenomen dan andere.
Advies: Overweeg het alleen als je vermoedt dat je tekort hebt (bijvoorbeeld bij veel stress, alcohol, of bepaalde medicijnen). Geen wondermiddel.
Droomsap en vergelijkbare combinatieproducten
Wat is het? Drankjes of shots met combinaties van ingrediënten als melatonine, valeriaan, passiebloem, en citroenmelisse.
Werkt het? Er is geen wetenschappelijk bewijs dat deze combinatieproducten beter werken dan de afzonderlijke ingrediënten — die zelf al beperkt onderbouwd zijn. De populariteit is vooral het resultaat van slimme marketing.
Risico's? Vaak bevatten ze suiker en andere onnodige toevoegingen. De hoeveelheid werkzame stof varieert per product. Je weet niet precies wat je binnenkrijgt.
Advies: Duur en niet bewezen effectief. Je geld kun je beter besteden.
L-theanine
Wat is het? Een aminozuur dat van nature voorkomt in thee, met name groene thee.
Werkt het? L-theanine heeft een licht kalmerend effect zonder slaperig te maken. Het kan helpen om te ontspannen, maar het effect op de slaap zelf is beperkt onderbouwd.
Risico's? Weinig bekende bijwerkingen. Over het algemeen veilig.
Advies: Kan helpen bij ontspanning voor het slapen. Geen direct slaapmiddel.
CBD
Wat is het? Cannabidiol, een stof uit de hennepplant die niet high maakt.
Werkt het? Er is voorlopig bewijs dat CBD kan helpen bij angst, wat indirect de slaap zou kunnen verbeteren. Direct bewijs voor een slaapverbeterend effect is beperkt en de onderzoeken zijn vaak van matige kwaliteit.
Risico's? De kwaliteit van CBD-producten varieert enorm. Sommige producten bevatten minder CBD dan op het etiket staat, andere bevatten onzuiverheden. CBD kan wisselwerken met andere medicijnen.
Advies: Te vroeg om te adviseren. Als je het wilt proberen, kies dan een product van een betrouwbare fabrikant met onafhankelijke labanalyses.
GABA
Wat is het? Gamma-aminoboterzuur, een neurotransmitter die een kalmerende werking heeft in de hersenen.
Werkt het? Het probleem met GABA als supplement: het passeert nauwelijks de bloed-hersenbarrière. De GABA die je slikt, komt dus amper in je hersenen terecht. Het wetenschappelijk bewijs voor een slaapverbeterend effect is zwak.
Risico's? Weinig bekende bijwerkingen, maar ook weinig bekend effect.
Advies: Waarschijnlijk weggegooid geld.
5-HTP
Wat is het? Een voorloper van serotonine, dat op zijn beurt wordt omgezet in melatonine.
Werkt het? De theorie klinkt logisch, maar het bewijs is beperkt. Enkele kleine studies suggereren een mogelijk effect, maar overtuigend is het niet.
Risico's? Kan wisselwerken met antidepressiva (met name SSRI's), met potentieel gevaarlijke gevolgen. Niet combineren zonder overleg met een arts.
Advies: Alleen overwegen na overleg met een arts, zeker als je andere medicijnen gebruikt.
Wat werkt en wat werkt niet?
De eerlijke conclusie: geen van deze middelen is overtuigend bewezen effectief bij gewone slapeloosheid. De beste aanpak voor slaapproblemen is niet een pil, maar gedragsverandering. Lees bijvoorbeeld onze tips voor een betere nachtrust.
Cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-i) is een gouden standaard: effectiever dan medicatie, zonder bijwerkingen, en met een blijvend effect. Daarnaast helpen de bekende basisprincipes: vaste slaaptijden, een koele en donkere slaapkamer, geen schermen voor het slapen, en overdag voldoende bewegen en daglicht.
Wanneer toch naar de huisarts?
Grijp je regelmatig naar slaapmiddelen? Slecht slapen dat langer dan drie maanden aanhoudt, is niet normaal. Het is een signaal dat er iets moet veranderen — en dat begint met een goed gesprek met je huisarts, niet met een bezoek aan de drogist. Lees meer in ons uitgebreide artikel over slaapproblemen.
Artikel geschreven op 29 november 2025. Laatste review op 19 december 2025, 21:59 door Alex
