Droge ogen: oma weet raad, plus wat écht helpt

Wat zijn droge ogen precies?

Bij droge ogen zit er te weinig traanvocht in je ogen, of het traanvocht werkt niet goed genoeg. Traanvocht is meer dan alleen water: het bestaat uit drie lagen die samen een beschermend filmlaagje vormen over je oog. Een buitenste vetlaag (geproduceerd door de meibomkliertjes in je oogleden), een middelste waterlaag (uit de traanklier) en een binnenste slijmlaag.¹

Functioneert een van die lagen niet goed, dan droogt het oogoppervlak uit. Dat klinkt tegenstrijdig, maar droge ogen kunnen juist ook tranen veroorzaken. Je ogen maken dan reflextranen aan als reactie op de irritatie. Die reflextranen zijn waterig en van slechte kwaliteit: ze blijven niet goed op je oog liggen en lossen het probleem niet op.²

Ongeveer 1 op de 10 volwassenen in Nederland heeft last van droge ogen. Bij 65-plussers loopt dat op tot zo'n 15%.³ Vrouwen hebben er vaker last van dan mannen, mede door hormonale veranderingen tijdens de overgang.²

Waardoor krijg je droge ogen?

De oorzaak is zelden een enkel ding. Meestal spelen meerdere factoren tegelijk een rol.¹

Beeldschermwerk is een grote boosdoener. Bij lezen en schermgebruik knipperen we minder vaak, waardoor het traanvocht niet goed over het oog verdeeld wordt. Contactlenzen dragen de klachten ook bij: 30 tot 50% van de lensdragers meldt enige vorm van droge ogen.⁴

Droge lucht, airconditioning en wind drogen de ogen extra uit. Dat verklaart waarom veel mensen juist 's winters last krijgen, als de verwarming volop draait. Of in kantoren met airco.

Medicijnen kunnen oogdroogheid veroorzaken of verergeren. Denk aan bètablokkers, antidepressiva, antihistaminica en bepaalde oogdruppels.¹ Gebruik je een van deze middelen en heb je oogklachten? Bespreek dat dan met je huisarts.

Met het ouder worden maken de traanklieren minder vocht aan. Bij vrouwen speelt de overgang een extra rol: dalende oestrogeenniveaus beïnvloeden de slijmvliezen, waaronder die in de ogen.²

Droge ogen: oma weet raad (en de wetenschap ook)

Oma had voor alles een oplossing. Sommige van haar tips zijn verrassend goed onderbouwd, andere kun je beter overslaan. Hieronder de bekendste huismiddeltjes, per stuk beoordeeld.

Warm kompres op je ogen

Oma's advies: leg een warm, vochtig washandje op je gesloten ogen.

Dit is een van de best onderbouwde huismiddeltjes tegen uitgedroogde ogen. Een warm kompres verwarmt de meibomkliertjes in je oogleden, waardoor de verdikte talg daarin zachter wordt en makkelijker kan afvloeien. Dat herstelt de vetlaag van je traanfilm.⁵

Het Oogfonds adviseert om een tot twee keer per dag tien minuten lang een warmtekompres te gebruiken. Een warme, vochtige washand werkt, maar koelt snel af. Een speciaal warmtemasker of een pittenzakje houdt de warmte langer vast.² Na het verwarmen kun je de oogleden zachtjes masseren: het bovenooglid naar beneden, het onderooglid naar boven. Zo druk je de zachte talg uit de kliertjes.⁵

Werkt het? Ja. Warmtekompressen gecombineerd met ooglidmassage worden door oogartsen en het Oogfonds aanbevolen als standaardbehandeling bij oogdroogheid door meibomklierdisfunctie.²⁵

Ooglidhygiëne

Na het warme kompres de ooglidranden schoonmaken met een vochtig wattenstaafje of speciaal oogliddoekje. Eventueel met een druppel babyshampoo in lauw water.⁵

Vuil, korstjes en bacteriën op de ooglidranden verstoren de werking van de talgkliertjes. Door je oogleden dagelijks schoon te houden, houd je de talgproductie op gang en voorkom je ontstekingen. Het Amsterdam UMC en meerdere andere ziekenhuizen adviseren deze methode als onderdeel van de dagelijkse routine bij chronische droge ogen.⁵

Werkt het? Ja. Onderdeel van het standaard behandelprotocol bij oogdroogheid en blefaritis.⁵

Komkommer op je ogen

Een klassieker: koele plakjes komkommer op je gesloten ogen leggen.

Komkommer bevat veel vocht en voelt verkoelend aan. Dat kan tijdelijk verlichting geven bij geïrriteerde ogen, simpelweg door het koelende effect. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat komkommer de traanfilm verbetert of de onderliggende oorzaak van droge ogen aanpakt.

Werkt het? Alleen als tijdelijke verlichting. Niet schadelijk, maar ook geen structurele oplossing.

Vette vis en omega-3 vetzuren

Oma zei misschien niet letterlijk “eet omega-3”, maar ze wist wel dat vis gezond was voor je ogen.

Er zijn aanwijzingen dat omega-3 vetzuren (EPA en DHA) een licht positief effect hebben op oogdroogheid. Een overzicht van meerdere studies laat gemiddeld een bescheiden verbetering zien van klachten en traanfilmstabiliteit.⁶ Omega-3 vetzuren hebben een ontstekingsremmende werking, wat de talgkliertjes in de oogleden ten goede kan komen.

Tegelijkertijd zijn de resultaten niet eenduidig. Een grote Amerikaanse studie uit 2018 met 535 deelnemers vond geen verschil tussen omega-3 supplementen en een placebo.⁷ Het Oogfonds noemt omega-3 als ondersteunend, maar niet als bewezen behandeling.²

Werkt het? Mogelijk licht ondersteunend. Eet twee keer per week vette vis (zalm, makreel, haring) voor de algehele gezondheid. Een supplement is het proberen waard, maar geen wondermiddel.

Luchtvochtigheid verhogen

Een bakje water op de verwarming zetten. Simpel, en effectief. Thuisarts.nl noemt dit als een van de eerste adviezen bij droge ogen.¹ Droge binnenlucht, vooral in de winter, versnelt de verdamping van je traanfilm. Door de luchtvochtigheid te verhogen, geef je je ogen letterlijk meer ademruimte.

Heb je overal in huis last? Dan is een elektrische luchtbevochtiger een optie. Let dan wel op de capaciteit: kies een model dat past bij de grootte van de ruimte.³

Werkt het? Ja. Een eenvoudige en effectieve maatregel die ook Thuisarts.nl en het Oogfonds aanbevelen.¹²

Kunsttranen

Niet echt een oma-tip, maar wel het meest gebruikte middel tegen oogdroogheid. Kunsttranen zijn oogdruppels die je oog bevochtigen. Ze zijn zonder recept verkrijgbaar bij de drogist of apotheek.

Er zijn veel verschillende soorten: dunne druppels, gel en zalf. Het Farmacotherapeutisch Kompas adviseert te starten met kunsttranen met conserveermiddel (goedkoper) en bij onvoldoende effect of irritatie over te stappen op een conserveermiddelvrije variant.⁴ Draag je contactlenzen? Kies dan altijd conserveermiddelvrij, want het conserveermiddel kan reageren met je lens.⁴

Een oogzalf geeft langere bescherming maar maakt je zicht tijdelijk wazig. Gebruik die daarom bij voorkeur voor het slapen.⁴

Werkt het? Ja. Het is de eerste stap in de behandeling en helpt bij de meeste mensen. Welk merk het beste werkt, verschilt per persoon.⁴

Droge oogleden: extra aandacht nodig

Naast droge ogen zelf, kunnen ook je oogleden droog aanvoelen. De huid rond je ogen is het dunst van je hele lichaam en daardoor extra gevoelig voor uitdroging. Droge oogleden gaan vaak samen met oogdroogheid, maar kunnen ook een eigen oorzaak hebben: eczeem, allergie of te agressieve make-upremover.

De basisaanpak is dezelfde: warme kompressen, ooglidhygiëne en het vermijden van irriterende stoffen. Bij aanhoudende klachten aan je oogleden is het verstandig om een ontstoken ooglid uit te sluiten.

Droge ogen 's ochtends: waarom is het dan erger?

Veel mensen merken de klachten vooral vlak na het wakker worden. Je ogen voelen dichtgeplakt, er zitten korstjes op de oogleden en het duurt even voor je scherp ziet. Dat heeft een logische verklaring: 's nachts knipperen je oogleden niet, waardoor er geen verse traanfilm wordt aangelegd. Bij sommige mensen sluiten de oogleden ook niet volledig tijdens het slapen, wat de uitdroging versterkt.³

Een oogzalf voor de nacht kan uitkomst bieden. Die legt een beschermend vetlaagje op het oogoppervlak dat de hele nacht blijft zitten. Heb je last van vastzittende oogleden? Maak ze 's ochtends voorzichtig los met een warm, vochtig washandje.¹

Wanneer naar de huisarts?

Droge ogen zijn vervelend maar meestal niet gevaarlijk. In de meeste gevallen kun je de klachten zelf verminderen met bovenstaande tips. Neem contact op met je huisarts als:¹

• De zelfhulptips na een paar weken niet helpen
• Je klachten steeds erger worden
• Je oog rood wordt of pijn doet
• Je oogleden blijven ontstoken
• Je opeens slecht ziet en knipperen helpt niet
• Je medicijnen gebruikt die droge ogen kunnen veroorzaken

Bij ernstigere klachten kan de huisarts je doorverwijzen naar een oogarts. Die heeft meer behandelopties, zoals ontstekingsremmende oogdruppels, lichttherapie (IPL) of het tijdelijk afsluiten van de traanafvoerkanalen met zogeheten punctumplugs.²

Veelgestelde vragen

Bronnen en achtergrond

Dit artikel is geschreven voor informatieve doeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts of erkende zorgverlener. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.

Gebruikte bronnen:

1. Thuisarts.nl. Ik heb droge ogen.
2. Oogfonds. Droge ogen: oorzaken en behandeling.
3. Oogartsen.nl (NOG). Droge ogen: hoofdfolder.
4. Farmacotherapeutisch Kompas. Droge ogen.
5. Amsterdam UMC. Blefaritis en Meibomklierdysfunctie.
6. Droge Ogen Kliniek Nederland / dr. Vehof. Voeding en droge ogen: de zin en onzin.
7. Asbell PA, et al. n-3 Fatty Acid Supplementation for the Treatment of Dry Eye Disease. N Engl J Med. 2018;378(18):1681-1690. doi:10.1056/NEJMoa1709691

Laat dit veld leeg

Op de hoogte blijven van onze nieuwe artikelen?

Schrijf je gratis in voor onze nieuwsbrief over Gezondheid & lifestyle. We sturen je 1x per maand een update als we leuke nieuwe artikelen voor je hebben geplaatst. Anders niet.

We respecteren je privacy. Geen spam, uitschrijven kan altijd.

Gelukt! We hebben je een mailtje gestuurd om je abonnement te bevestigen. Pas na die bevestiging ben je aangemeld voor de nieuwsbrief.Zie je de mail niet? Controleer je spammap.