Darmflora herstellen na antibiotica: zo pak je het aan

Een antibioticakuur helpt tegen bacteriële infecties, maar verstoort tegelijk je darmflora. In dit artikel lees je waarom dat gebeurt, welke klachten je kunt ervaren en hoe je je darmbacteriën effectief herstelt na een kuur.

Wat doet antibiotica met je darmflora?

Antibiotica zijn effectieve medicijnen tegen bacteriële infecties. Het probleem: ze maken geen onderscheid tussen goede en slechte bacteriën. Het medicijn doodt niet alleen de ziekteverwekker, maar ook de nuttige darmbacteriën die essentieel zijn voor je gezondheid.

In je darmen leven normaal gesproken miljarden bacteriën die samen je darmflora vormen. Deze goede bacteriën helpen bij het verteren van voedsel, maken vitamines aan en beschermen je tegen ziekteverwekkers. Volgens het RIVM bestaat je darmflora uit minimaal 1000 verschillende soorten bacteriën, met een totaalgewicht van ongeveer 1,5 kilo.

Wanneer je antibiotica slikt, ontstaan er lege plekken op je darmwand. Slechte bacteriën vermenigvuldigen zich veel sneller dan goede bacteriën, waardoor ze na een kuur vaak de overhand krijgen. Het herstel van je darmflora zonder extra hulp kan bij volwassenen langer dan een jaar duren. Bij baby's en jonge kinderen kan antibioticagebruik zelfs levenslange gevolgen hebben voor het microbioom.

Welke klachten krijg je van een verstoorde darmflora?

Tussen de 20 en 25 procent van de mensen die antibiotica gebruiken krijgt last van diarree, ook wel antibiotica-geassocieerde diarree genoemd. Het in Nederland meest voorgeschreven antibioticum, amoxicilline, veroorzaakt een van de hoogste percentages van deze bijwerking.

Andere klachten die kunnen optreden zijn buikpijn, krampen, een opgeblazen gevoel, verstopping, misselijkheid en winderigheid. Deze klachten kunnen al tijdens de kuur beginnen, maar ook nog twee tot acht weken na afloop ontstaan.

Doordat je weerstand verzwakt door de verstoorde darmflora, word je ook vatbaarder voor nieuwe infecties. Een gezonde darmflora is namelijk cruciaal voor je immuunsysteem. Daarnaast kan een verstoorde darmbalans invloed hebben op je energieniveau en zelfs op je humeur, doordat de darmen communiceren met je hersenen via de darm-brein-as.

Probiotica: de basis voor herstel

Probiotica zijn levende micro-organismen die helpen je darmflora weer in balans te brengen. Ze vullen de goede bacteriën aan die door de antibiotica zijn vernietigd. Onderzoek van het RIVM laat zien dat het toevoegen van probiotica tijdens en na een antibioticakuur het risico op diarree met bijna 60 procent vermindert.

Voor het beste resultaat is het belangrijk dat je probiotica kiest met meerdere bacteriestammen. De twee belangrijkste groepen zijn lactobacillen en bifidobacteriën, die van nature in een gezonde darmflora voorkomen. Specifiek de bacteriestam Lactobacillus rhamnosus GG blijkt volgens onderzoek het meest effectief bij diarree door antibioticagebruik, met een minimale dagdosering van 2 miljard kolonievormende eenheden.

Let bij het kiezen van een probiotica supplement op een hoog aantal kolonievormende eenheden: minimaal 10 miljard per dosering is aan te bevelen. Belangrijk is ook dat het supplement maagzuurresistent is, zodat de bacteriën levend je darmen bereiken.

Wanneer begin je met probiotica?

Je kunt op twee momenten starten met probiotica: tijdens of na de antibioticakuur. Begin je al tijdens de kuur, dan voorkom je dat de darmbalans te veel verstoord raakt. Neem de probiotica dan wel minimaal twee tot drie uur gescheiden van je antibiotica in, zodat het medicijn de probiotica niet direct doodt.

Start je pas na afloop van de kuur, dan is dat ook effectief. Het advies is om de probiotica minimaal één tot vier weken na het beëindigen van je antibioticum voort te zetten. Dit geeft de goede bacteriën voldoende tijd om zich te vestigen en je darmflora te ondersteunen.

Voeding die je darmflora ondersteunt

Naast probiotica-supplementen kun je je darmen ook ondersteunen met de juiste voeding. Gefermenteerde producten bevatten van nature probiotica. Denk aan yoghurt, karnemelk, kefir, zuurkool, kimchi, tempeh, miso en augurken. Een schaaltje yoghurt met wat havermout, lijnzaad, noten en fruit is bijvoorbeeld een uitstekende combinatie na een antibioticakuur. Wist je trouwens dat je kefir heel makelijk zelf maakt?

Daarnaast zijn vezels essentieel. Deze voeden de goede bacteriën in je darmen, ook wel prebiotica genoemd. Eet dagelijks minimaal 250 gram groente, twee tot drie porties fruit en kies voor vezelrijke producten zoals volkorenbrood, volkorenpasta, zilvervliesrijst, peulvruchten, noten en zaden.

Wat je juist moet vermijden zijn toegevoegde suikers. Suiker is de favoriete voeding van slechte bacteriën. Zeker wanneer je darmen aan het herstellen zijn van een antibioticakuur, wil je niet dat slechte bacteriën weer de overhand krijgen. Haal je suikers daarom alleen uit gezonde producten zoals fruit en zuivel.

Praktisch stappenplan voor darmherstel

Volg deze stappen om je darmflora effectief te herstellen na een antibioticakuur. Start met een goed probiotica supplement dat meerdere bacteriestammen bevat, waaronder lactobacillen en bifidobacteriën. Gebruik dit minimaal vier weken, bij voorkeur een halfuur voor het ontbijt.

Bouw dagelijks gefermenteerde voeding in je eetpatroon. Begin bijvoorbeeld je dag met yoghurt of karnemelk, en voeg bij de lunch of het avondeten zuurkool of kimchi toe. Zorg voor voldoende vezels door veel groente, fruit, volkoren producten en peulvruchten te eten.

Drink voldoende water: anderhalve tot tweeënhalve liter per dag. Dit helpt je spijsvertering en ondersteunt de werking van vezels in je darmen. Vermijd alcohol, want dit kan de darmflora verder verstoren.

Beperk je inname van bewerkte producten en toegevoegde suikers. Kies in plaats daarvan voor verse, onbewerkte voeding. Stress heeft ook een grote invloed op je darmen, dus probeer voldoende te bewegen en rust te nemen.

Hoe lang duurt het herstel?

De hersteltijd van je darmflora verschilt per persoon en hangt af van verschillende factoren: de duur van je antibioticakuur, welk antibioticum je gebruikt hebt, je leeftijd en je algemene gezondheid. Met de juiste aanpak merk je vaak al binnen een tot twee weken verbetering van klachten zoals diarree en buikpijn.

Voor volledig herstel van de darmflora is meer tijd nodig. Bij gebruik van probiotica en gezonde voeding duurt dit gemiddeld vier tot acht weken. Zonder extra ondersteuning kan het herstel bij volwassenen langer dan een jaar duren. Het is daarom zinvol om enkele maanden een probiotica kuur te volgen, ook als je klachten al verdwenen zijn. Je darmflora kan namelijk nog steeds ontregeld zijn terwijl je je al beter voelt.

Wanneer naar de huisarts?

In de meeste gevallen herstelt je darmflora goed met probiotica en gezonde voeding. Er zijn echter situaties waarin je contact moet opnemen met je huisarts. Ga naar de dokter als je ernstige of aanhoudende diarree hebt die langer dan drie dagen duurt, vooral als dit gepaard gaat met koorts, bloed in de ontlasting of hevige buikpijn.

Neem ook contact op als je darmklachten na acht weken nog niet verbeterd zijn, of als je last hebt van vermoeidheid, gewichtsverlies of tekenen van uitdroging. Ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem lopen een hoger risico op complicaties en moeten extra alert zijn.

Bespreek bij terugkerende infecties of herhaalde antibioticakuren met je huisarts of er alternatieven mogelijk zijn. Bij blaasontsteking kan bijvoorbeeld D-mannose een werkzaam natuurlijk alternatief zijn zonder de bijwerkingen van antibiotica.

Veelgestelde vragen

Kan ik probiotica tegelijk met antibiotica innemen?

Ja, dat kan en is zelfs aan te raden. Neem ze wel minimaal twee tot drie uur gescheiden van elkaar in. Zo voorkom je dat de antibiotica de probiotica direct doodt. Start bij voorkeur al bij het begin van je antibioticakuur met probiotica.

Welke probiotica zijn het beste na antibiotica?

Kies een supplement met meerdere bacteriestammen, vooral lactobacillen en bifidobacteriën. Lactobacillus rhamnosus GG is wetenschappelijk het best onderzocht voor herstel na antibiotica. Let op minimaal 10 miljard kolonievormende eenheden per dosering en maagzuurresistentie.

Helpt yoghurt ook of moet ik echt supplementen gebruiken?

Yoghurt bevat probiotica en is zeker gezond, maar na een antibioticakuur is het vaak niet voldoende. De hoeveelheid en diversiteit aan bacteriën in supplementen is veel hoger. Yoghurt en andere gefermenteerde producten zijn wel een waardevolle aanvulling op supplementen.

Hoe lang moet ik probiotica gebruiken na antibiotica?

Gebruik probiotica minimaal vier weken na het stoppen met antibiotica. Voor optimaal resultaat kun je enkele maanden een probiotica kuur volgen. Ook als je klachten verdwenen zijn, kan je darmflora nog steeds herstel nodig hebben.

Kan een verstoorde darmflora blijvende schade veroorzaken?

Bij volwassenen herstelt de darmflora zich meestal volledig, maar dit kan zonder hulp meer dan een jaar duren. Bij baby's en jonge kinderen kan herhaald antibioticagebruik de darmontwikkeling permanent beïnvloeden en wordt er een verband gezien met immuungerelateerde aandoeningen zoals astma en allergieën op latere leeftijd.

Zijn er alternatieven voor antibiotica?

Bij sommige aandoeningen bestaan er alternatieven. Bij blaasontsteking kan D-mannose werkzaam zijn, en sommige infecties genezen vanzelf zonder antibiotica. Bespreek altijd met je huisarts of antibiotica echt noodzakelijk is. Gebruik antibiotica alleen wanneer het nodig is en maak de kuur altijd volledig af.

Waarom krijg ik buikklachten van antibiotica?

Antibiotica doodt alle bacteriën, ook de goede in je darmen. Hierdoor ontstaan er lege plekken op je darmwand. Slechte bacteriën vermenigvuldigen zich sneller dan goede, waardoor ze de overhand krijgen. Dit verstoorde evenwicht veroorzaakt klachten zoals diarree, buikpijn en een opgeblazen gevoel.

Moet ik ook prebiotica gebruiken na antibiotica?

Prebiotica zijn vezels die de goede bacteriën voeden. Ze werken synergetisch met probiotica: de probiotica brengen goede bacteriën aan, de prebiotica helpen ze groeien. Een combinatie van beide werkt daarom het meest effectief. Prebiotica zitten in groente, fruit, volkoren producten en peulvruchten.

Bronnen en achtergrond

Dit artikel is bedoeld ter informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je gezondheid? Raadpleeg dan altijd je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.

Voor dit artikel is informatie gebruikt van: