Het ICF-model is een classificatie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) waarmee je functioneren en de invloed van de omgeving in samenhang beschrijft. Het biedt een gemeenschappelijke taal, maar stelt geen diagnose en schrijft geen behandeling voor.
- Een bekend ICF-schema toont zes velden, terwijl de officiële ICF vier componenten in twee delen ordent.
- De gezondheidstoestand wordt primair met de ICD geclassificeerd; persoonlijke factoren hebben geen officiële ICF-codes.
- Gebruik het stappenplan om waarnemingen te ordenen en controleer codes en typeringen in de officiële browser.
- Verderop staan een fictief ingevuld voorbeeld en een leeg ICF-schema dat je kunt kopiëren.
Wat is het ICF-model?
ICF staat voor International Classification of Functioning, Disability and Health. De WHO nam de classificatie in 2001 aan. Ze beschrijft gezondheids- en gezondheidsgerelateerde domeinen in een vaste terminologie, inclusief de invloed van externe factoren.1
Het uitgangspunt is dat functioneren ontstaat in een wisselwerking. Een lichamelijke verandering kan invloed hebben op een activiteit, maar de omgeving kan het dagelijks handelen makkelijker of moeilijker maken. Daarom zegt een diagnose alleen niet wat iemand kan, doet of nodig heeft. Twee mensen met dezelfde aandoening kunnen verschillend functioneren.
De ICF helpt om observaties, ervaringen en context onder dezelfde begrippen te bespreken. Het model kan bijvoorbeeld een gesprek of overdracht structureren. Welke beoordeling, diagnose of behandeling volgt, hangt af van de bevoegde professional, de persoon zelf en het toepasselijke protocol.
Hoe zit het ICF-schema in elkaar?
In onderwijs en praktijk zie je vaak zes velden. Die indeling is bruikbaar om informatie overzichtelijk op te schrijven, maar is niet hetzelfde als zes officieel gecodeerde ICF-componenten.
| Zichtbaar veld | Plaats binnen de officiële structuur |
|---|---|
| Gezondheidstoestand | Staat in het wisselwerkingsmodel; ziekten en aandoeningen worden primair via ICD geclassificeerd. |
| Functies en anatomische eigenschappen | Eerste component van functioneren en beperkingen. |
| Activiteiten | Onderdeel van de gezamenlijke component activiteiten en participatie. |
| Participatie | Onderdeel van de gezamenlijke component activiteiten en participatie. |
| Externe factoren | Component van de contextuele factoren. |
| Persoonlijke factoren | Component van de contextuele factoren, zonder officiële ICF-classificatie of codelijst. |
Officieel bestaat de ICF uit twee delen met elk twee componenten. Deel één bevat functies en anatomische eigenschappen, plus activiteiten en participatie. Deel twee bevat externe en persoonlijke factoren.2 De zes velden hierboven zijn dus een praktische uitsplitsing van het model, geen bewijs dat alle velden een eigen ICF-code krijgen.
De onderdelen uitgelegd
Gezondheidstoestand
Hier noteer je de bekende ziekte, aandoening, het letsel of een andere relevante gezondheidstoestand. Gebruik dit vak niet om zelf een diagnose te stellen. Een vastgestelde aandoening biedt context, terwijl de overige velden beschrijven hoe iemand in de eigen situatie functioneert.
Functies en anatomische eigenschappen
Functies zijn fysiologische en mentale functies van het lichaam, zoals spierkracht, geheugen of pijnwaarneming. Anatomische eigenschappen gaan over lichaamsdelen en hun bouw. Beschrijf wat bekend of waargenomen is en vermijd een ernstcijfer als daarvoor geen passende beoordeling is gedaan.
Activiteiten
Een activiteit is de uitvoering van een taak of handeling, bijvoorbeeld lopen, aankleden, lezen of een maaltijd bereiden. Noteer concreet welke handeling lukt, lastig is of nog niet is beoordeeld. Een activiteit is niet automatisch hetzelfde als deelname aan werk, studie of gezinsleven.
Participatie
Participatie gaat over deelname aan het maatschappelijk leven. Denk aan een stagedag uitvoeren, een ouderrol vervullen of aan een vereniging meedoen. Activiteiten en participatie vormen officieel één component, maar apart noteren kan helpen om het verschil tussen een handeling en een levenssituatie zichtbaar te maken.
Externe factoren
De fysieke, sociale en attitudinale omgeving kan functioneren bevorderen of belemmeren. Voorbeelden zijn een trap, een hulpmiddel, steun van anderen, vervoer of de inrichting van een gebouw. Dezelfde lichamelijke beperking kan daardoor in twee omgevingen een andere praktische uitkomst hebben.
Persoonlijke factoren
Persoonlijke factoren zijn achtergronden en kenmerken die relevant kunnen zijn voor de situatie, zoals eerdere ervaringen, gewoonten of motivatie. Ze horen bij het model, maar de ICF bevat er geen officiële classificatie of lijst voor.2 Beschrijf alleen wat relevant en bekend is, in neutrale taal.
ICF-model invullen in 6 praktische stappen
Onderstaande leerroute is door Gezondermeer opgesteld op basis van de ICF-structuur. Het is geen officieel stappenprotocol van de WHO.
Voorbeeld: een fictieve casus invullen
Dit is een fictieve oefencasus en geen individueel medisch advies. Noor is 29 jaar, herstelt van een enkelbreuk en wil haar stage in een openbare bibliotheek hervatten. De tabel ordent observaties en trekt geen klinische conclusie.
| Veld | Observatie | Categorie of coderingsnotitie |
|---|---|---|
| Gezondheidstoestand | Herstel na enkelbreuk | Geen ICF-code |
| Functies en anatomische eigenschappen | Pijn en beperkte beweeglijkheid van de enkel na langer belasten | Geen code zonder gerichte broncontrole |
| Activiteit | Kan de route van de bushalte naar de ingang nog niet aaneengesloten lopen | Categorie d450 Lopen |
| Participatie | Kan nog niet de volledige gebruikelijke stagedag in de bibliotheek meedoen | Geen code nodig in dit beginnersvoorbeeld |
| Externe factor | De publieksingang heeft een trap; een toegankelijke alternatieve ingang kan de belemmering verminderen | Categorie e150 Technische aspecten van openbare gebouwen |
| Persoonlijke factor | Wil graag hervatten, maar is onzeker over opnieuw belasten | Geen officiële ICF-code |
Zie je niet de hele tabel op je mobiel? Swipe dan naar links.
De categorieën d450 en e150 passen bij de genoemde observaties.2 Ze zijn bewust alleen als categorie genoemd. Zonder passende typering vormen ze geen volledige ICF-code. De casus laat vooral zien dat een gebouw of route mede bepaalt wat iemand in de praktijk kan uitvoeren.
Leeg ICF-schema om zelf in te vullen
Kopieer de tabel naar je eigen notities en vul alleen in wat bekend is. Een lege cel betekent dat informatie nog ontbreekt; het bewijst niet dat er geen probleem of invloed is.
| Onderdeel | Wat weet of observeer je? | Wat is nog onduidelijk? | Eventuele gecontroleerde ICF-categorie |
|---|---|---|---|
| Gezondheidstoestand | Geen ICF-code | ||
| Functies en anatomische eigenschappen | |||
| Activiteiten | |||
| Participatie | |||
| Externe factoren | |||
| Persoonlijke factoren | Geen officiële ICF-code |
Zie je niet de hele tabel op je mobiel? Swipe dan naar links.
Dit werkblad is een studiehulp. Voor formele vastlegging volg je het format, de afspraken en de bevoegdheden van je opleiding of organisatie.
ICF-codes en typeringen: wat moet je weten?
ICF-categorieën beginnen met een letter. De b verwijst naar functies, s naar anatomische eigenschappen, d naar activiteiten en participatie en e naar externe factoren. Persoonlijke factoren krijgen geen officiële ICF-code. Een code is pas compleet als er een passende typering aan is toegevoegd.2
Bij activiteiten en participatie kan onderscheid worden gemaakt tussen uitvoering in de huidige omgeving en vermogen in een gestandaardiseerde context. Bij externe factoren kan een typering aangeven of iets als barrière of facilitator werkt. Raad of kopieer zo’n typering niet: controleer de betekenis en notatie in de gratis officiële Nederlandse Classification Browser.3 De Nederlandse ICF-uitgave van het RIVM geeft de classificatie en uitleg in PDF-vorm.
Optionele gedrukte ICF-uitgave
Wie regelmatig zonder scherm studeert of categorieën in boekvorm wil naslaan, kan de Nederlandse derde druk uit 2018 gebruiken.4 Het is een vaste gedrukte editie; controleer actuele categorieën en wijzigingen daarom in de officiële browser. Voor een korte opdracht is de gratis browser of PDF meestal voldoende.
ICF en ICD: wat is het verschil?
De ICD classificeert ziekten en andere gezondheidstoestanden. De ICF beschrijft het functioneren in verband met zo’n gezondheidstoestand. De systemen vullen elkaar aan: een ICD-classificatie kan aangeven welke aandoening is vastgesteld, terwijl ICF-termen zichtbaar maken hoe functies, activiteiten, participatie en context samenhangen.2
Daarom hoort een diagnose niet als ICF-code in het vak gezondheidstoestand. Andersom vervangt een ingevuld ICF-schema geen diagnostisch onderzoek of professioneel oordeel.
Wordt ICF-CY nog gebruikt?
ICF-CY was de aparte versie voor kinderen en jongeren uit 2007. De WHO meldt dat deze versie volledig met de ICF is samengevoegd, niet meer gebruikt hoort te worden en niet meer wordt ondersteund.5 Gebruik dus de actuele ICF en kies daarbinnen categorieën die passen bij de leeftijd, ontwikkeling en situatie.
ICF en andere verpleegkundige modellen
ICF ordent informatie over functioneren en context in een multidisciplinaire taal. De 11 patronen van Gordon bieden een structuur voor een verpleegkundige anamnese. De PES-structuur helpt om een verpleegkundige diagnose te formuleren. Deze systemen hebben elk een eigen doel en zijn niet automatisch één op één naar elkaar te vertalen.
Gebruik voor een opdracht de methode die de opleiding of organisatie vraagt. Wie verder wil leren over verpleegkundige methodieken vindt een overzicht in het studentenportaal Verpleegkunde.
Gebruik het ICF-schema om relevante observaties, ervaringen en context geordend naast elkaar te zetten. Laat diagnoses, beoordelingen en behandelbesluiten over aan bevoegde professionals en volg het protocol van je opleiding of organisatie.
Dezelfde diagnose voorspelt niet hoe iemand in het dagelijks leven functioneert. Beschrijf daarom functies, activiteiten, participatie en context afzonderlijk, en controleer eventuele codes en typeringen in de officiële bron.
Veelgestelde vragen
Moet ieder vak van een ICF-schema gevuld zijn?
Nee. Vul alleen informatie in die relevant en bekend is en noteer wat nog moet worden nagevraagd of onderzocht. Een leeg vak betekent niet automatisch dat er geen beperking of invloed is.
Mag je activiteiten en participatie apart noteren?
Ja, dat kan als praktische leerindeling. Officieel vormen activiteiten en participatie samen één ICF-component, dus houd dat onderscheid in gedachten wanneer je categorieën opzoekt.
Is d450 een volledige ICF-code?
Nee. d450 is de categorie Lopen. Een ICF-code is pas compleet met een passende typering; die moet aansluiten bij de werkelijk beoordeelde situatie.
Kan ik persoonlijke factoren coderen?
Niet met officiële ICF-codes. Je kunt relevante persoonlijke factoren wel neutraal beschrijven, zolang je duidelijk maakt dat ze niet door de ICF zijn geclassificeerd.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven voor informatieve doeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts of erkende zorgverlener. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
In dit artikel staat een affiliate-productblok. Als je via dit blok iets koopt, kan Gezondermeer een vergoeding ontvangen, zonder dat jij meer betaalt.
Gebruikte bronnen:
- World Health Organization — International Classification of Functioning, Disability and Health
- RIVM en WHO-FIC Nederland — Nederlandse vertaling van de ICF
- WHO-FIC Collaborating Centre Nederland — ICF en Classification Browser
- Bohn Stafleu van Loghum — ICF Nederlandse vertaling, derde druk
- World Health Organization — status van ICF-CY
Gepubliceerd op 17 december 2025. Laatste review op 4 oktober 2026, 20:20 door Alex
