Een persoonsgebonden budget klinkt als vrijheid: je koopt zelf je zorg in, bij wie je wilt, wanneer het jou uitkomt. Dat klopt ook. Maar er hangt een prijskaartje aan dat niet in euro’s wordt uitgedrukt, en sinds januari 2026 is dat prijskaartje flink hoger geworden. Wat een pgb precies is, waar je het aanvraagt en wanneer het níét bij je past.
- Een persoonsgebonden budget is een bedrag waarmee je zelf zorg inkoopt, in plaats van dat een instantie die voor je regelt.
- Het pgb bestaat in vier zorgwetten; waar je het aanvraagt hangt af van welke zorg je nodig hebt.
- Het geld komt nooit op je eigen rekening: de SVB of je zorgverzekeraar betaalt je zorgverleners.
- Je moet pgb-vaardig zijn: administratie bijhouden, contracten sluiten en verantwoording afleggen.
- Sinds 1 januari 2026 betaal je werkgeverslasten van ongeveer 20 procent voor zorgverleners met een arbeidsovereenkomst.
Wat is een persoonsgebonden budget?
Een persoonsgebonden budget (pgb) is een bedrag waarmee je zelf zorg, verpleging of ondersteuning inkoopt. Je bepaalt zelf waar, wanneer en van wie je de zorg krijgt, wat je meer regie geeft over je eigen situatie.1 Het alternatief heet zorg in natura: dan koopt de gemeente, het zorgkantoor of je zorgverzekeraar de zorg in en regelt een aanbieder alles voor je.
De persoon die het budget krijgt, heet de budgethouder. Dat is altijd degene die de zorg ontvangt, ook als iemand anders het budget beheert. Zorgt een ouder voor een kind met een zorgvraag, dan is het kind de budgethouder.2
Eén ding verrast vrijwel iedereen bij de eerste kennismaking: het geld komt niet op je eigen rekening. De Sociale Verzekeringsbank of je zorgverzekeraar doet alle uitbetalingen uit je budget.1 Dat systeem heet trekkingsrecht en geldt voor alle pgb’s. Jij keurt de declaraties goed, de SVB maakt het over.
De vier soorten pgb: welke past bij jouw zorgvraag?
Het pgb is vastgelegd in vier wetten, en de voorwaarden verschillen per wet.1 Welke voor jou geldt, hangt niet af van je leeftijd of je diagnose, maar van het soort zorg dat je nodig hebt. Dit is meteen de belangrijkste vraag om vooraf te beantwoorden, want hij bepaalt waar je moet zijn.
| Wet | Voor wie | Aanvragen bij |
|---|---|---|
| Jeugdwet | Kinderen en jongeren tot 18 jaar met een zorgvraag | De gemeente |
| Wmo | Volwassenen die thuis hulp nodig hebben, zoals huishoudelijke hulp, dagbesteding of woningaanpassingen | De gemeente |
| Zvw | Wie langer dan een jaar verpleging of verzorging nodig heeft, of palliatieve terminale zorg | De zorgverzekeraar |
| Wlz | Wie blijvend 24 uur per dag toezicht of zorg dichtbij nodig heeft | Het zorgkantoor in je regio |
Zie je niet de hele tabel op je mobiel? Swipe dan naar links.
Voor de Wlz-route geldt een extra stap: je hebt eerst een indicatie nodig van het Centrum indicatiestelling zorg (CIZ).2 Zonder die indicatie kom je bij het zorgkantoor niet verder. Hoe die aanvraag verloopt en welke leveringsvormen er naast het pgb bestaan, staat in ons artikel over Wlz-zorg thuis via vpt, mpt of pgb.
Gaat het om ondersteuning via de gemeente, dan is de route een andere: daar vraag je eerst een Wmo-voorziening aan, waarna je kunt kiezen tussen zorg in natura of een pgb. Houd er rekening mee dat bij beide wetten een eigen bijdrage geldt: de eigen bijdrage Wmo is een vast maandtarief, terwijl de eigen bijdrage Wlz afhangt van je inkomen en vermogen.
Je kunt meerdere pgb’s tegelijk ontvangen. Heeft iemand bijvoorbeeld een indicatie voor begeleiding, verzorging én verpleging, dan kan er een budget van de gemeente komen en daarnaast een van de zorgverzekeraar.2 Dat betekent wel: twee aanvragen, twee sets voorwaarden, twee keer verantwoording.
Een persoonsgebonden budget aanvragen: waar en hoe
Je vraagt een pgb aan bij de gemeente, de zorgverzekeraar of het zorgkantoor in je regio, afhankelijk van de zorg die je nodig hebt.2 Voordat je begint, is het verstandig om eerst te controleren of een pgb überhaupt bij je past; die afweging komt verderop aan bod.
Bij de Wlz verloopt de aanvraag via het zorgkantoor, en dat gaat in vaste stappen. Je krijgt een aanvraagformulier en stuurt daarbij een budgetplan mee, waarin je aangeeft welke zorg je nodig hebt, wanneer en van welke zorgverlener.3 Aanvraag en budgetplan worden vervolgens besproken in een zogeheten bewust-keuzegesprek, waarin het zorgkantoor beoordeelt of een pgb voor jou geschikt is en of jij of je beheerder het budget kunt beheren.3 Wil je specifiek weten hoe het pgb zich binnen de Wlz verhoudt tot de twee andere leveringsvormen, dan gaan we daar in het artikel over vpt, mpt en pgb dieper op in.
Daarna volgt een brief. Is je aanvraag goedgekeurd, dan lees je daarin ook hoeveel budget je krijgt; dat heet een toekenningsbeschikking.3 Met elke zorgverlener sluit je vervolgens een zorgovereenkomst, waarin staat welke zorg je ontvangt, hoe vaak en tegen welke vergoeding. Bij een pgb van de gemeente of het zorgkantoor is een modelovereenkomst van de SVB verplicht.1
Het zorgstelsel is ingewikkeld, en dat erkent de overheid zelf ook. Wil je advies over jouw persoonlijke situatie, dan kun je gratis terecht bij Het Juiste Loket.1 Ook een onafhankelijke cliëntondersteuner kan meedenken, en die hulp kost niets.
Pgb-vaardigheid: wat er echt van je wordt verwacht
Om een pgb te beheren heb je bepaalde vaardigheden nodig. De overheid heeft die vastgelegd in een checklist van tien punten, die geldt voor alle pgb’s: van de gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar.1 Het zorgkantoor of de gemeente toetst hierop voordat je een budget krijgt.
In de praktijk komt het neer op drie dingen die je structureel moet volhouden: je administratie bijhouden, duidelijke afspraken maken met je zorgverleners in een zorgovereenkomst, en je budget zo beheren dat je binnen je financiële grenzen blijft.3 Dat is geen eenmalige klus bij de start, maar iets wat blijft terugkomen zolang het budget loopt.
Lukt dat niet, dan is zorg in natura vaak de betere optie.3 Dat is geen falen: het is een reële afweging die het zorgkantoor ook zelf maakt. Kom je er niet uit, dan mag je iemand aanwijzen die het pgb voor je beheert, bijvoorbeeld een familielid.
Lukt het niet om de verplichtingen na te komen, dan volgt een gesprek met de organisatie waarvan je het pgb krijgt. Het kan zijn dat je pgb wordt ingetrokken.1 Onderschat de administratieve kant dus niet bij het maken van je keuze.
De nadelen van een pgb
Voorlichtingssites en zorgkantoren leggen keurig uit wat een pgb inhoudt, maar zijn zelden expliciet over wat je ervoor inlevert. Vier punten om vooraf mee te wegen.
Je wordt werkgever, met alles wat daarbij hoort. Neem je een zorgverlener in dienst met een arbeidsovereenkomst, dan ben je juridisch gezien werkgever. Dat betekent loondoorbetaling bij ziekte, verplichtingen rond re-integratie en sinds 2026 ook werkgeverslasten. Voor veel mensen is dit de grootste onderschatting bij de start.
De administratie stopt nooit. Declaraties beoordelen, zorgovereenkomsten actueel houden, verantwoording afleggen: het loopt door zolang het budget loopt. Juist in periodes waarin het slechter gaat met je gezondheid, komt die last er ongelegen bij.
Niet alles mag uit het budget betaald worden. Elke wet kent eigen regels over wat wel en niet vergoed wordt. In de Wlz kun je bijvoorbeeld geen behandeling inkopen met een pgb, en de eigen bijdrage aan het CAK mag nooit uit het budget komen. Wat je zorgverlener boven het maximumtarief vraagt, betaal je zelf bij.
Je bent verantwoordelijk voor de continuïteit. Valt je zorgverlener uit, dan is er geen organisatie die automatisch vervanging regelt. Bij zorg in natura is dat wel zo. Dat verschil merk je pas op het moment dat het misgaat.
Wat er in 2026 veranderde: werkgeverslasten
Dit is de belangrijkste recente wijziging, en veel budgethouders zijn er nog niet goed van op de hoogte. Sinds 1 januari 2026 hebben pgb-zorgverleners met een arbeidsovereenkomst van maximaal drie dagen per week dezelfde rechten als andere werknemers: verplichte werknemersverzekeringen voor WW, Ziektewet en WIA, plus recht op 104 weken loondoorbetaling bij ziekte.4
Voor de zorgverlener is dat goed nieuws. Voor jou als budgethouder betekent het extra kosten. De kosten voor die werknemersverzekeringen bedragen ongeveer 20 procent bovenop het brutoloon, en als budgethouder ben jij de werkgever die dat betaalt: uit je persoonsgebonden budget.4
Aanleiding is een rechterlijke uitspraak uit maart 2023, waarin werd geoordeeld dat alle pgb-zorgverleners dezelfde rechten moeten hebben omdat er anders sprake is van discriminatie.4 De wet die dit regelt is opvallend genoeg nog niet helemaal rond: de Tweede Kamer stemde op 4 februari 2026 in, maar de Eerste Kamer moet nog beslissen. Het kabinet voert de wijziging desondanks al uit, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2026, omdat de SVB, zorgkantoren, gemeenten en zorgverzekeraars hun werkwijze al hadden aangepast.4
Er is compensatie, maar tijdelijk en niet voor iedereen. Budgethouders die vóór 1 januari 2026 al zorgverleners in dienst hadden met een arbeidsovereenkomst van maximaal drie dagen per week, en van wie de SVB de salarisadministratie doet, kunnen compensatie krijgen voor 2026 en 2027.4 Vanaf 2028 stopt dat extra geld, terwijl de kosten blijven. Reken daar nu al op.
Voor zorgverleners zonder arbeidsovereenkomst verandert er niets. Dat geldt voor eerste- en tweedegraads familieleden, een partner, zzp’ers en zorginstellingen: zij werken op basis van een overeenkomst van opdracht en vallen buiten deze regeling.4 Zorgt een van je kinderen voor je, dan raakt deze wijziging je in de meeste gevallen dus niet.
Pgb of zorg in natura: hoe kies je?
De keuze draait niet om welke vorm beter is, maar om welke bij jou past. Drie vragen helpen daarbij.
Je hoeft trouwens niet volledig te kiezen. Een pgb laat zich combineren met zorg in natura: je financiert bijvoorbeeld de dagbesteding uit je pgb en ontvangt de verpleging thuis in natura.3 Ook overstappen kan later nog, in beide richtingen; het zorgkantoor helpt bij die omzetting.3
Een persoonsgebonden budget geeft je regie over wie je zorg verleent, maar maakt je ook werkgever en administrateur. Bepaal eerst onder welke van de vier zorgwetten jouw zorgvraag valt, want dat bepaalt waar je aanvraagt. Weeg daarna eerlijk of de administratie haalbaar is, en houd rekening met de werkgeverslasten van ongeveer 20 procent die sinds 2026 gelden bij een arbeidsovereenkomst.
Veelgestelde vragen
Wie komt er in aanmerking voor een persoonsgebonden budget?
Dat hangt af van welke zorg je nodig hebt. Voor jeugdhulp en hulp thuis loopt het via de gemeente, voor langdurige verpleging via je zorgverzekeraar, en voor blijvende 24-uurszorg via het zorgkantoor met een indicatie van het CIZ. In alle gevallen beoordeelt de verstrekker ook of je het budget kunt beheren.
Hoeveel geld krijg je met een pgb?
Dat verschilt per zorgwet en per persoonlijke situatie. Het budget moet hoog genoeg zijn om de zorg in te kopen die in je indicatie staat. Per soort zorg gelden landelijk vastgestelde maximumtarieven; vraagt je zorgverlener meer, dan mag je dat deel niet uit je pgb betalen.
Krijg ik het pgb-geld op mijn eigen rekening?
Nee. De Sociale Verzekeringsbank of je zorgverzekeraar doet alle uitbetalingen uit je budget. Dit heet trekkingsrecht en geldt voor alle pgb’s. Jij keurt de declaraties goed, de uitbetaling wordt voor je gedaan.
Kan ik een familielid betalen uit mijn pgb?
Ja, dat mag, mits die persoon de zorg levert waarvoor het budget bedoeld is. Je sluit dan een zorgovereenkomst af. Werkt een eerste- of tweedegraads familielid voor je, dan gaat dat via een overeenkomst van opdracht en gelden de werkgeverslasten uit 2026 niet.
Betaal ik belasting over mijn persoonsgebonden budget?
Als budgethouder betaal je zelf geen belasting over het pgb-bedrag dat je krijgt, omdat je zorgverlener het bedrag ontvangt en daarover inkomstenbelasting betaalt. Let wel op: betaal je een eigen bijdrage, dan kun je die niet aftrekken in je aangifte inkomstenbelasting.5
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven voor informatieve doeleinden op basis van officiële informatie van het ministerie van VWS, de Rijksoverheid en de gezamenlijke zorgkantoren. De regels rond het pgb verschillen per zorgwet en per gemeente of zorgkantoor, en de wetgeving rond werkgeverslasten is op het moment van schrijven nog in behandeling bij de Eerste Kamer. Wat er in jouw situatie precies mogelijk is, beoordeelt de verstrekker van je budget. Twijfel je? Neem contact op met je gemeente, zorgverzekeraar of zorgkantoor, of met Het Juiste Loket. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
- Regelhulp (Ministerie van VWS). Een persoonsgebonden budget (pgb). Geraadpleegd augustus 2026.
- Rijksoverheid.nl. Waar vraag ik een persoonsgebonden budget (pgb) aan? Geraadpleegd augustus 2026.
- Zorgkantoor.nl. Persoonsgebonden budget (pgb) Wlz. Geraadpleegd augustus 2026.
- Rijksoverheid.nl. Plan kabinet: sociale zekerheid voor alle pgb-zorgverleners met een arbeidsovereenkomst. Geraadpleegd augustus 2026.
- Belastingdienst. Persoonsgebonden budget – zorg krijgen en verlenen. Geraadpleegd augustus 2026.
Gepubliceerd op 21 augustus 2026. Laatste review op 21 augustus 2026, 10:56 door Alex
