Bij het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) heb je terugkerende buikpijn en problemen met je ontlasting. De klachten kunnen wisselen tussen diarree, verstopping of beide. PDS is vervelend en kan je dagelijks leven sterk beïnvloeden, maar beschadigt de darm niet en verhoogt op zichzelf de kans op darmkanker niet.1
- In Nederland heeft 1 op de 25 mensen PDS.1
- De huisarts stelt de diagnose op basis van je klachten en controleert of er aanwijzingen zijn voor een andere aandoening.
- Voeding, beweging, stress en behandeling werken niet bij iedereen hetzelfde.
- Bloed bij de ontlasting, onverklaard afvallen of een duidelijke nieuwe verandering van de ontlasting past niet zomaar bij PDS.
Wat is het prikkelbaredarmsyndroom (PDS)?
PDS is een aandoening waarbij de darm anders werkt en reageert, zonder dat er bijvoorbeeld een ontsteking zichtbaar hoeft te zijn. De darm kan extra gevoelig zijn voor rek, ontlasting of gas. Ook de beweging van de darm kan te snel, te langzaam of wisselend zijn.
De signalen tussen darmen en hersenen spelen hierbij een rol. Dat betekent niet dat de klachten ingebeeld zijn of alleen door stress komen. PDS is een lichamelijk klachtenpatroon waarin gevoeligheid, darmbeweging en de verwerking van signalen samenkomen.
Thuisarts noemt een actuele prevalentie van 1 op de 25 mensen in Nederland. PDS is niet gevaarlijk en geeft geen grotere kans op een darmontsteking of darmkanker.1 Nieuwe of veranderde klachten moeten wel apart worden beoordeeld.
Welke klachten passen bij PDS?
Buikpijn is een belangrijk kenmerk. Die pijn kan wisselen van plek en kan na het poepen minder of juist meer worden. Ook een opgeblazen gevoel, winderigheid en een zichtbaar bollere buik komen voor. Lees bij klachten die vooral na maaltijden optreden ook onze uitleg over een opgeblazen buik na eten.
Bij PDS met vooral verstopping is de ontlasting vaak hard of komt die moeilijk. Bij PDS met vooral diarree moet je vaker en is de ontlasting dunner. Een mengvorm wisselt tussen beide. Het patroon kan per dag of periode veranderen.
Buikpijn en veranderde ontlasting komen ook bij andere aandoeningen voor. Laat aanhoudende of opvallende klachten daarom beoordelen in plaats van zelf de diagnose PDS te stellen.
Hoe stelt de huisarts PDS vast?
De huisarts vraagt naar de duur, frequentie en aard van de pijn, de ontlasting en andere klachten. Ook onderzoekt de huisarts meestal je buik. Bij een passend klachtenpatroon en zonder alarmsignalen is uitgebreid ziekenhuisonderzoek vaak niet nodig.
De Nederlandse richtlijn gebruikt Rome IV als basis en zegt dat alarmsymptomen eerst moeten zijn uitgesloten.2 PDSB meldde in augustus 2026 dat de internationale Rome V-criteria zijn aangepast.3 Omdat die overgang nog niet overal hetzelfde is verwerkt, is een online criterialijst geen vervanging voor de beoordeling door je huisarts.
Als er aanwijzingen zijn voor bijvoorbeeld coeliakie, een ontsteking of een andere oorzaak, kan de huisarts gericht bloed- of ontlastingsonderzoek aanvragen of doorverwijzen.
Wat kan PDS-klachten beïnvloeden?
Bij de ene persoon reageert de darm vooral op een verandering in eten, bij een ander op weinig beweging, een darminfectie in het verleden of een periode met veel spanning. Stress veroorzaakt PDS niet simpelweg, maar kan de gevoeligheid en de klachten wel versterken. Meer uitleg staat in ons artikel over darmen en stress.
Ook verschillen in het darmmicrobioom worden onderzocht. Daaruit kun je niet afleiden dat één bacterie PDS veroorzaakt of dat antibiotica de verklaring zijn. Een ontlastingstest of probioticakuur stelt de diagnose evenmin.
Wat kun je zelf proberen?
Begin bij een regelmatig en volwaardig eetpatroon. Verander één ding tegelijk, zodat je kunt beoordelen wat praktisch is en hoe je buik reageert. Schrap niet op eigen houtje meerdere voedingsgroepen: dat kan vezels en andere voedingsstoffen onnodig beperken.
Kijk daarnaast naar gewone beweging, voldoende ontspanning en situaties waarin je klachten erger worden. Een kort dagboek kan helpen: noteer maaltijden, ontlasting, pijn en bijzondere spanning. Houd het eenvoudig en gebruik het om patronen met de huisarts of diëtist te bespreken.
Welke behandeling kun je bespreken?
Een behandeling sluit aan op je belangrijkste klacht. Bij verstopping kan de aanpak anders zijn dan bij diarree of vooral pijn. Mogelijke stappen zijn aangepaste vezels, medicijnen, voedingsbegeleiding en een psychologische behandeling gericht op omgaan met klachten. Geen daarvan werkt voor iedereen.5
Bij vooral buikpijn kun je maagsapresistente pepermuntoliecapsules bespreken; deze kunnen pijn en krampen verminderen. Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer brandend maagzuur en oprispingen. Overleg met arts of apotheker of dit bij je past.5,6
Een FODMAP-traject kan bij vastgestelde PDS een optie zijn, maar is tijdelijk, intensief en hoort bij voorkeur onder begeleiding. Lees hoe de drie fasen van het FODMAP-dieet werken. Het Voedingscentrum benadrukt dat nog onduidelijk is of dit dieet gunstiger is dan andere PDS-aanpakken en wat het langetermijneffect is.4
Wil je begrijpen wat vezels, prebiotica en probiotica van elkaar onderscheidt, gebruik dan de volgende uitleg als keuzehulp. Zie supplementen niet als algemene behandeling voor PDS.
Wanneer bel je de huisarts?
Maak op werkdagen een afspraak als je bloed bij de ontlasting ziet, zonder duidelijke reden afvalt, voor het eerst darmklachten krijgt vanaf 50 jaar of als je ontlasting duidelijk en nieuw verandert. Denk aan opeens veel vaker of minder vaak poepen, een duidelijk andere dikte of vaak aandrang zonder dat er ontlasting komt.1
Bespreek ook diarree die langer dan twee weken aanhoudt, nachtelijke diarree en een eerstegraads familielid met darmkanker, coeliakie of een chronische darmontsteking. Dit zijn kenmerken waarbij de arts verder kijkt dan PDS.2
Bel direct de huisarts of huisartsen-spoedpost bij plotseling hevige of snel erger wordende buikpijn, bloedbraken, zwarte plakkerige ontlasting, blijven overgeven, flauwvallen, sufheid of ernstig ziek zijn.
Kies eerst welk probleem nu het meeste invloed heeft: pijn, verstopping, diarree of onzekerheid over eten. Noteer één concreet voorbeeld van een gewone dag en bespreek met de huisarts welke eerste stap daarbij past. Verander daarna één onderdeel tegelijk, zodat je kunt beoordelen wat helpt en wat alleen extra belasting geeft.
Veelgestelde vragen
Kan PDS overgaan?
Het verloop verschilt. Klachten kunnen maanden of jaren wisselen en soms lange tijd mild zijn. Behandeling richt zich op minder klachten en beter functioneren, niet op een gegarandeerde genezing.
Moet je bij PDS een streng dieet volgen?
Nee. Begin met volwaardige basisvoeding en verander gericht. Laat een intensief eliminatiedieet begeleiden, zodat je niet onnodig voedingsmiddelen of voedingsstoffen mist.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je gezondheid, neem dan contact op met je huisarts. Tijdens het maken van dit artikel en/of de afbeelding kan AI gebruikt zijn. Dit artikel kan daarnaast productlinks bevatten (ook wel affiliate-links genoemd). Als je via deze links een product koopt, ontvangen wij mogelijk een commissie. Dit heeft geen invloed op onze beoordeling of de prijs die je betaalt. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
Gepubliceerd op 7 december 2025. Laatste review op 17 oktober 2026, 12:19 door Alex
