SNAQ score: screenen op ondervoeding bij opname

Zo’n 15% van de patiënten in het ziekenhuis blijkt bij opname ondervoed, maar het wordt lang niet altijd herkend. De SNAQ score biedt uitkomst: drie korte vragen, minder dan vijf minuten invullen, en je weet of een patiënt risico loopt. Hoe werkt deze screening precies, wat betekenen de scores en wanneer schakel je de diëtist in? Hier vind je alles wat je als verpleegkundige moet weten over de SNAQ.

Inhoud

Wat is de SNAQ score?

SNAQ staat voor Short Nutritional Assessment Questionnaire. Dit screeningsinstrument is in 2005 ontwikkeld en gevalideerd door het VU medisch centrum in Amsterdam, onder leiding van onderzoeker Hinke Kruizenga. Het doel: ondervoeding bij ziekenhuisopname snel en betrouwbaar signaleren.

Drie vragen over gewichtsverlies, eetlust en het gebruik van drink- of sondevoeding vormen de kern. Aan elk antwoord hangt een puntenscore. Op basis van de totaalscore bepaal je of de patiënt goed gevoed, matig ondervoed of ernstig ondervoed is.

Verpleegkundigen nemen de screening af als onderdeel van de anamnese bij opname. Sinds 2007 is screening op ondervoeding verplicht in Nederlandse ziekenhuizen, en de SNAQ is daarvoor een van de meest gebruikte instrumenten.

De drie SNAQ-vragen en de SNAQ score berekenen

Bij opname stel je de patiënt drie vragen. Elke vraag levert een vast aantal punten op.

Vraag 1: onbedoeld gewichtsverlies

Bent u de afgelopen zes maanden onbedoeld afgevallen?

Meer dan 6 kilo in de afgelopen 6 maanden: 3 punten
Meer dan 3 kilo in de afgelopen maand: 2 punten
Nee, of minder: 0 punten

Beide opties moeten afzonderlijk worden beantwoord en tellen allebei mee voor de eindscore.

Vraag 2: verminderde eetlust

Had u de afgelopen maand een verminderde eetlust?

Ja: 1 punt
Nee: 0 punten

Vraag 3: drink- of sondevoeding

Heeft u de afgelopen maand drinkvoeding of sondevoeding gebruikt?

Ja: 1 punt
Nee: 0 punten

Tel de punten bij elkaar op. De totaalscore bepaalt het vervolgbeleid.

SNAQ score berekenen en interpreteren

Maximaal scoor je 7 punten (als zowel het half-jaar als het maandelijkse gewichtsverlies van toepassing is). Aan elke uitkomst is een duidelijk vervolgadvies gekoppeld:

Totaalscore	Classificatie	Actie
0-1	Niet ondervoed	Geen actie nodig. Herhaal de screening wekelijks gedurende opname.
2	Matig ondervoed	Start tussentijdse voeding (extra maaltijdmomenten en eiwitrijke tussendoortjes). Verpleegkundige bewaakt de inname.
3 of hoger	Ernstig ondervoed	Schakel binnen 24 uur de diëtist in. De diëtist diagnosticeert verder en stelt een behandelplan op.

Veeg naar links voor de volledige tabel (mobiel)

Een SNAQ score van 2 of hoger is actie vereist. De Stuurgroep Ondervoeding adviseert om patiënten met ziektegerelateerde ondervoeding 1,2 tot 1,5 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht per dag aan te bieden, tegenover 0,8 gram bij gezonde personen.

Praktijkvoorbeeld: meneer Bakker op de chirurgieafdeling

Situatie

Meneer Bakker (71 jaar) wordt opgenomen voor een knieprothese. Tijdens de opnameanamnese neem je de SNAQ af. Hij vertelt dat hij de afgelopen drie maanden bijna 7 kilo is afgevallen. Zijn broek zakt steeds af. Sinds een paar weken heeft hij weinig trek in eten, maar drinkvoeding gebruikt hij niet.

Toepassing

Je scoort de drie vragen:

Onbedoeld >6 kilo afgevallen in 6 maanden: 3 punten
Verminderde eetlust: 1 punt
Geen drink- of sondevoeding: 0 punten

Totaal: 4 punten.

Resultaat

Met een score van 4 is meneer Bakker ernstig ondervoed. Je schakelt dezelfde dag de diëtist in. Die stelt een voedingsplan op met extra eiwit en energie, afgestemd op de geplande operatie. Preoperatieve ondervoeding verhoogt het risico op complicaties en vertraagde wondgenezing, dus vroeg signaleren is hier cruciaal.

Drie SNAQ-varianten: welke gebruik je waar?

Niet elke zorgsetting gebruikt dezelfde versie. De vragen die het beste voorspellen of iemand ondervoed is, verschillen per sector. Daarom zijn er drie varianten:

Variant	Setting	Afgenomen door	Verschil met standaard SNAQ
SNAQ	Ziekenhuis (bij opname)	Verpleegkundige	Standaardversie: 3 vragen, maximaal 7 punten
SNAQ-RC	Verpleeg- en verzorgingshuizen	Verzorgende of verpleegkundige	Werkt met een stoplicht (groen/oranje/rood) in plaats van puntentelling
SNAQ 65+	Thuiszorg, eerstelijn, revalidatie	Wijkverpleegkundige, POH, huisarts	Gebruikt bovenarmomtrek in plaats van BMI. Geschikt voor thuissituaties waar een weegschaal niet altijd beschikbaar is

Veeg naar links voor de volledige tabel (mobiel)

Alle varianten zijn ontwikkeld en gevalideerd door de Vrije Universiteit Amsterdam. Invullen kost bij elke versie minder dan vijf minuten.

SNAQ versus MUST: wat is het verschil?

Naast de SNAQ is de MUST (Malnutrition Universal Screening Tool) het andere veelgebruikte screeningsinstrument in Nederlandse ziekenhuizen. Welke je inzet, hangt af van het beleid van je instelling.

Het belangrijkste verschil: de MUST vereist een BMI-berekening (je hebt lengte en gewicht nodig), terwijl de SNAQ puur op vragen werkt. Dat maakt de SNAQ sneller afnemen, zeker als een patiënt moeilijk te wegen is.

Beide instrumenten zijn gevalideerd voor het ziekenhuis. Volgens het Kenniscentrum Ondervoeding kun je in elke sector kiezen voor de SNAQ of de MUST. In de praktijk heeft elk ziekenhuis een eigen protocol.

Veelgemaakte fouten bij het afnemen

Fout: Je vergeet dat bij vraag 1 beide opties afzonderlijk meetellen.

Goed: Stel beide subvragen apart. Is iemand zowel >6 kilo in 6 maanden als >3 kilo in 1 maand afgevallen, dan scoort die persoon 3 + 2 = 5 punten op vraag 1.

Fout: Je vult de SNAQ alleen in bij patiënten die er ondervoed uitzien.

Goed: Je screent elke patiënt bij opname, ongeacht uiterlijk. Ondervoeding is met het blote oog vaak niet zichtbaar, zeker bij patiënten met overgewicht.

Fout: Na een negatieve screening bij opname laat je het erbij.

Goed: Herhaal de screening wekelijks gedurende de opname. Voedingstoestand kan tijdens een ziekenhuisverblijf snel verslechteren.

Tip: Noteer de SNAQ score altijd in het EPD, ook bij een uitkomst van 0. Zo kan de volgende dienst zien dat de screening is uitgevoerd.

Wanneer en hoe vaak neem je de SNAQ af?

De screening vindt plaats op de eerste opnamedag, als onderdeel van de verpleegkundige anamnese. Het Kenniscentrum Ondervoeding en de Stuurgroep Ondervoeding adviseren om de screening wekelijks te herhalen zolang de patiënt opgenomen is.

Bij een positieve SNAQ score (2 of hoger) evalueert de diëtist het behandelplan na enkele dagen. Bij een score van 0 of 1 volstaat wekelijkse herhaling, tenzij het klinisch beeld verandert (bijvoorbeeld na een operatie, bij koorts of bij aanhoudende misselijkheid).

In verpleeg- en verzorgingshuizen (SNAQ-RC) en de thuiszorg (SNAQ 65+) gelden andere frequenties. Raadpleeg hiervoor het protocol van je instelling.

Wat doe je na een positieve SNAQ score?

Een SNAQ score van 2 of hoger vraagt om actie. Wat je doet, hangt af van de ernst:

Bij score 2 (matig ondervoed)

Je start tussentijdse voeding aan: extra maaltijdmomenten, eiwitrijke tussendoortjes en eventueel eiwitrijke drankjes. Leg de interventie vast in het zorgplan en monitor of de patiënt daadwerkelijk eet en drinkt.

Bij score 3 of hoger (ernstig ondervoed)

Schakel binnen 24 uur de diëtist in. Verdere diagnostiek volgt via de GLIM-criteria (Global Leadership Initiative on Malnutrition), waarna de diëtist een behandelplan opstelt. Rapporteer de score en je bevindingen via de SOEP-methode in het EPD.

Bij ziektegerelateerde ondervoeding is de eiwitbehoefte anderhalf keer hoger dan normaal. Voor een patiënt van 75 kilo betekent dat 90 tot 110 gram eiwit per dag, tegenover 60 gram bij gezonde mensen. De Stuurgroep Ondervoeding adviseert om bij matige en ernstige ondervoeding dagelijks minimaal 600 kcal en 12 gram eiwit extra aan te bieden.

Veelgestelde vragen

Wat betekent een SNAQ score van 3?

Een score van 3 wijst op ernstige ondervoeding. Je schakelt binnen 24 uur de diëtist in voor verdere diagnostiek en een behandelplan.

Wie mag de SNAQ afnemen?

In het ziekenhuis neemt de verpleegkundige de SNAQ af bij opname. Bij de SNAQ-RC doen verzorgenden en verpleegkundigen dit in het verpleeghuis. De SNAQ 65+ kan ook door een POH of wijkverpleegkundige worden afgenomen.

Hoe lang duurt het invullen?

Minder dan vijf minuten per patiënt. De drie vragen zijn eenvoudig en vereisen geen berekeningen of metingen.

Is de SNAQ ook geschikt voor kinderen?

Nee. Voor kinderen in het ziekenhuis is de STRONGkids het aangewezen screeningsinstrument. De SNAQ is gevalideerd voor volwassenen.

Kan een patiënt met overgewicht ook ondervoed zijn?

Ja. Ondervoeding gaat over een tekort aan voedingsstoffen, niet over lichaamsgewicht. Een patiënt met overgewicht kan door ziekte, verminderde eetlust of een operatie alsnog onbedoeld afvallen en ondervoed raken. Scherm daarom altijd bij opname, ongeacht het BMI.

Wat is het verschil tussen de SNAQ en de SNAQ 65+?

De SNAQ 65+ is ontwikkeld voor thuiswonende ouderen. In plaats van BMI wordt de bovenarmomtrek gemeten, omdat een weegschaal in de thuissituatie niet altijd beschikbaar is. Ook bevat de 65+-variant een extra vraag over de functionele capaciteit.

Bronnen en achtergrond

Dit artikel is geschreven voor educatieve doeleinden en biedt een algemene introductie op het onderwerp. Het vervangt geen officiële lessen, protocollen of richtlijnen van je opleiding of instelling. Raadpleeg bij twijfel altijd je docent, praktijkopleider of het lokale protocol van je werkplek. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.

Gebruikte bronnen: