Je hebt net een nieuwe cliënt in de wijk en moet een zorgplan opstellen. Waar begin je? Het Omaha System biedt houvast met een heldere structuur: vier domeinen, 42 aandachtsgebieden en een methodiek die je stap voor stap door het proces leidt. Van anamnese tot evaluatie.
Wat is het Omaha System?
Het Omaha System is een classificatiesysteem dat zorgverleners een gestandaardiseerde taal biedt om gezondheidsproblemen, interventies en uitkomsten vast te leggen. Het systeem is ontwikkeld in de Verenigde Staten, in de stad Omaha, en wordt inmiddels in meer dan twintig landen toegepast. In Nederland gebruiken ruim 80% van de elektronische cliëntdossiers in de wijkverpleging deze methodiek, ondersteund door Stichting Omaha System Support.
Het verschil met andere classificatiesystemen zoals de 11 patronen van Gordon zit in de aanpak. Het Omaha System gaat niet uit van een medische diagnose, maar van een tekort of aandachtsgebied bij de cliënt. Je zoekt dus niet naar “hartfalen” maar naar problemen met circulatie of ademhaling. Deze probleemgestuurde benadering maakt het systeem breed toepasbaar.
Het systeem bestaat uit drie samenhangende componenten: het Problem Classification Scheme voor het vaststellen van aandachtsgebieden, het Intervention Scheme voor het plannen van acties, en de Problem Rating Scale for Outcomes voor het meten van resultaten.
De 4 domeinen van het Omaha System
Alle aandachtsgebieden binnen het Omaha System zijn georganiseerd volgens vier domeinen. Deze domeinen vormen het fundament voor de anamnese en het zorgplan. Elk domein heeft een eigen focus en bijbehorende aandachtsgebieden.
| Domein | Focus | Aantal gebieden |
|---|---|---|
| Omgevingsdomein | Fysieke en sociale leefomgeving | 4 |
| Psychosociaal domein | Mentale en sociale aspecten | 12 |
| Fysiologisch domein | Lichamelijke gezondheid | 18 |
| Gezondheidsgerelateerd gedragsdomein | Leefstijl en zelfzorg | 8 |
Swipe naar rechts om de tabel volledig te bekijken.
Samen vormen deze vier domeinen de 42 aandachtsgebieden waaruit je kiest bij het opstellen van een zorgplan.
Omgevingsdomein
Het omgevingsdomein richt zich op de fysieke en sociale omgeving van de cliënt. De vier aandachtsgebieden zijn: buurt- en werkplekveiligheid, inkomen en financiën, omgevingshygiëne en woning. Een onveilige woonsituatie met losse tapijten of ontbrekende handgrepen vergroot bijvoorbeeld het valrisico bij cliënten met mobiliteitsproblemen.
Psychosociaal domein
Dit domein omvat de psychologische en sociale aspecten van de cliënt. Met twaalf aandachtsgebieden is het een uitgebreid domein: geestelijke gezondheid, interpersoonlijke relaties, rouw, rolverandering en het steunsysteem vallen hieronder. Let op: “steunsysteem” verwijst in het Omaha System naar mantelzorg en sociale ondersteuning, niet naar steunkousen. Deze verwarring komt regelmatig voor bij zorgverleners die net met de methodiek starten.
Fysiologisch domein
Het fysiologisch domein is met achttien aandachtsgebieden het grootste domein. Het richt zich op lichamelijke aspecten zoals circulatie, ademhaling, spijsvertering, huid, pijn en neurologische functies. Bij dit domein loont het om verder te kijken dan het symptoom. Plaats je steunkousen bij “Persoonlijke zorg” of bij “Circulatie”? Bij circulatie weet de collega die de zorg uitvoert direct waarom die kousen nodig zijn.
Gezondheidsgerelateerd gedragsdomein
Dit domein kijkt naar gedrag dat invloed heeft op de gezondheid. De acht aandachtsgebieden zijn: voeding, fysieke activiteit, slaap- en rustpatronen, medicatie, persoonlijke zorg en gebruik van verslavende middelen. Het gaat om de bereidheid en het vermogen van de cliënt om gezond gedrag te vertonen en behandelplannen te volgen.
Overzichtskaart met alle 42 aandachtsgebieden
Voor zorgverleners in de wijk of op de afdeling biedt Stichting Omaha System Support gratis downloadbare overzichtskaarten. Deze kaarten bevatten alle domeinen, aandachtsgebieden, acties en actievlakken op een rij. Je kunt de kaart dubbelzijdig printen en plastificeren voor in je tas, of downloaden op je tablet.
De officiële overzichtskaart vind je op omahasystem.nl.
Hoe werkt het Omaha System in de praktijk?
Het werken met het Omaha System volgt een gestructureerd stappenplan. Hieronder de belangrijkste stappen voor het opstellen van een zorgplan.
Stap 1: gegevens verzamelen
Je start met het verzamelen van alle relevante gegevens over de cliënt via de anamnese, het gesprek met cliënt en mantelzorger, observatie en informatie van andere zorgverleners. Het Omaha System schrijft geen vaste methode voor gegevensverzameling voor; je kunt de vier domeinen als leidraad gebruiken.
Stap 2: aandachtsgebieden vaststellen
Op basis van de verzamelde gegevens bepaal je de aandachtsgebieden. Je kiest uit de 42 gebieden binnen de vier domeinen en geeft aan of het gaat om een actueel probleem, potentieel probleem of gezondheidsbevordering.
Stap 3: scores bepalen
Het Omaha System werkt niet met doelen maar met uitkomsten. Per aandachtsgebied meet je de status, kennis en gedrag van de cliënt op een schaal van 1 tot 5. Deze zogenaamde KGB-scores bepaal je aan het begin (huidige score) en stel je als streefscore vast.
Stap 4: interventies kiezen
Je kiest interventies bestaande uit twee onderdelen: het soort actie (adviseren, instrueren, begeleiden, behandelen, casemanagement of monitoren) en het actievlak (76 mogelijke vlakken zoals medicatie, voeding of steunsysteem).
Stap 5: uitvoeren en evalueren
De zorg wordt uitgevoerd en regelmatig geëvalueerd. Je meet opnieuw de scores en past het zorgplan aan waar nodig. Evalueer per aandachtsgebied en leg de evaluatiedatum vast.
Praktijkvoorbeeld: zorgplan met de 4 domeinen
Meneer Janssen is 65 jaar en recent ontslagen uit het ziekenhuis na een beroerte. Hij ontvangt thuiszorg en heeft moeite met spraak, mobiliteit en dagelijkse activiteiten. Hij woont met zijn vrouw, die de primaire verzorger is. Hoe analyseer je deze casus met de vier domeinen van het Omaha System?
Omgevingsdomein: De woning heeft aanpassingen nodig voor veilige mobiliteit. Denk aan het verwijderen van losse tapijten en het installeren van handgrepen in de badkamer.
Psychosociaal domein: De echtgenote ervaart stress en vermoeidheid als mantelzorger. Er is behoefte aan ondersteuning, copingstrategieën en mogelijk respijtzorg.
Fysiologisch domein: Meneer Janssen heeft beperkte mobiliteit met risico op vallen, verminderde spraakvaardigheid en een verhoogd risico op decubitus door verminderde activiteit.
Gezondheidsgerelateerd gedragsdomein: Er zijn problemen met het naleven van revalidatieoefeningen en medicatiebeheer. Een duidelijk schema kan hier ondersteunen.
Op basis van deze analyse stel je interventies op per domein: woningaanpassingen, mantelzorgondersteuning, fysiotherapie, logopedie en begeleiding bij medicatietrouw.
Omaha System versus andere methoden
In de zorg worden verschillende classificatiesystemen gebruikt. Hieronder vergelijken we het Omaha System met veelgebruikte alternatieven.
Omaha versus Gordon
Het belangrijkste verschil zit in de setting. De 11 patronen van Gordon worden vooral gebruikt in klinische settings zoals ziekenhuizen en richten zich op diagnostiek en gegevensverzameling. Het Omaha System is ontwikkeld voor de wijkverpleging en maatschappelijke gezondheidszorg, met nadruk op classificatie en uitkomstmeting.
Gordon werkt vanuit elf functionele patronen; het Omaha System vanuit vier domeinen met 42 aandachtsgebieden. Beide methoden kunnen elkaar aanvullen, afhankelijk van de zorgsetting.
Omaha versus PES
De PES-methode focust specifiek op het formuleren van verpleegkundige diagnoses: Probleem, Etiologie en Symptomen. Het Omaha System is breder en beslaat de complete zorgcyclus. Binnen het Omaha System is het uitschrijven van de PES-structuur niet nodig: het aandachtsgebied is de P, de signalen en symptomen zijn de S.
Omaha versus SBAR
SBAR is een communicatietool voor snelle overdracht in acute situaties. Het Omaha System is een classificatiesysteem voor langdurige zorg. Gebruik SBAR voor korte, duidelijke communicatie in noodsituaties; het Omaha System voor het systematisch beheren van zorgplannen over langere tijd.
Omaha versus NANDA NIC NOC
NANDA NIC NOC is een geïntegreerd systeem met drie componenten: diagnoses, interventies en uitkomsten. Het is breed toepasbaar en biedt gedetailleerde richtlijnen. Het Omaha System is compacter en focust op de maatschappelijke gezondheidszorg met een probleemgestuurde aanpak.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de 4 domeinen van het Omaha System?
De vier domeinen zijn: het omgevingsdomein (4 aandachtsgebieden), het psychosociaal domein (12 aandachtsgebieden), het fysiologisch domein (18 aandachtsgebieden) en het gezondheidsgerelateerd gedragsdomein (8 aandachtsgebieden). Samen vormen zij de 42 aandachtsgebieden.
Waar wordt het Omaha System voor gebruikt?
Zorgverleners gebruiken het Omaha System voor het classificeren van gezondheidsproblemen, het plannen van interventies en het meten van zorguitkomsten. Het is het meest gebruikte classificatiesysteem in de Nederlandse wijkverpleging en wordt ook toegepast in verpleeghuizen en de gehandicaptenzorg.
Wat is het verschil tussen Omaha en Gordon?
Gordon wordt vooral gebruikt in klinische settings en focust op diagnostiek. Het Omaha System is ontwikkeld voor de wijkverpleging, met nadruk op classificatie en uitkomstmeting. Gordon heeft 11 functionele patronen, Omaha heeft 4 domeinen met 42 aandachtsgebieden.
Waar vind ik een overzichtskaart van het Omaha System?
Stichting Omaha System Support biedt gratis downloadbare overzichtskaarten aan op omahasystem.nl. Je kunt de kaart downloaden voor op je tablet of dubbelzijdig uitprinten.
Hoe maak ik een zorgplan met het Omaha System?
Start met het verzamelen van gegevens via de anamnese. Stel vervolgens aandachtsgebieden vast uit de vier domeinen, bepaal scores voor kennis, gedrag en status, kies interventies en voer de zorg uit. Evalueer regelmatig en pas het zorgplan aan.
Is het Omaha System moeilijk te leren?
Het Omaha System is niet moeilijk, maar wel anders dan systemen als Gordon of NANDA. Het vraagt even wennen omdat je niet vanuit een diagnose werkt, maar vanuit tekorten en aandachtsgebieden. Met de overzichtskaart en voorbeeldzorgplannen kun je snel aan de slag.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven voor informatieve doeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts of erkende zorgverlener.
Gebruikte bronnen:
- Stichting Omaha System Support – Werken met het Omaha System
- Zorg voor Beter (Vilans) – Omaha System
- Nictiz – Omaha System standaard
Artikel geschreven op 19 mei 2023. Laatste review op 27 januari 2026, 17:09 door Alex
