Met SBAR orden je een overdracht in Situation, Background, Assessment en Recommendation. Begin met het actuele kernprobleem en een concrete hulpvraag. Bij acuut gevaar vraag je direct passende hulp en vul je de beschikbare informatie aan zonder op een complete SBAR te wachten.
Inhoudsopgave
Wat is de SBAR-methode?
De SBAR-methode is een communicatiemodel waarmee zorgverleners relevante informatie in een vaste volgorde delen. Je kunt het bijvoorbeeld gebruiken bij een telefonisch overleg of overdracht. Volg daarbij het format en de afspraken van je organisatie.6
SBAR is een afkorting voor vier stappen die je doorloopt wanneer je informatie overdraagt aan een collega, arts of andere zorgverlener. De vaste volgorde helpt het kernprobleem, relevante achtergrond, je beoordeling en een concrete hulpvraag te ordenen; het format garandeert niet dat informatie compleet is. Meer over methodisch werken lees je in ons artikel over methodisch werken in de zorg.
- S – Situation (situatie): wat is er nu aan de hand?
- B – Background (achtergrond): wat is de relevante voorgeschiedenis?
- A – Assessment (beoordeling): wat denk jij dat het probleem is?
- R – Recommendation (aanbeveling): wat stel je voor als volgende stap?
De vaste volgorde geeft beide gesprekspartners houvast: je maakt duidelijk wat er speelt en welke beoordeling of beslissing je vraagt. Blijf controleren of de ander je boodschap heeft begrepen.6
SBAR of SBARR: wat is het verschil?
In de Nederlandse zorgsector kom je vaak de term SBARR tegen, met een extra R. Deze uitgebreide variant voegt een vijfde stap toe aan het oorspronkelijke model:
- R – Repeat (herhalen): herhaal de gemaakte afspraken ter controle
Door aan het einde van het gesprek de afspraken samen te vatten, controleer je of beide partijen hetzelfde hebben begrepen. Dit is vooral waardevol bij telefonische overdrachten, waar non-verbale signalen ontbreken.
Gebruik de Repeat-stap alleen voor afspraken die in het gesprek werkelijk zijn gemaakt. Herhaal hardop wie wat doet, wanneer de patiënt opnieuw wordt beoordeeld en bij welke verandering je opnieuw of hoger escaleert. Leg die afspraken daarna vast in het dossier.
Beide varianten worden in de praktijk door elkaar gebruikt. Sommige instellingen hebben de SBARR-variant als standaard, andere werken met de klassieke SBAR. Het belangrijkste is dat je de kernprincipes van gestructureerde communicatie toepast.
De vier onderdelen van de SBAR-methode uitgelegd
Hieronder zie je welke informatie bij ieder onderdeel hoort, met voorbeeldzinnen voor een overleg.
S – Situation (situatie)
In de eerste stap beschrijf je kort en bondig wat er op dit moment aan de hand is. Begin met de reden waarom je nu belt en houd de Situation zo beknopt als de urgentie toelaat. Je noemt:
- Wie je bent (naam, functie, afdeling)
- Over welke patiënt je belt (naam, geboortedatum, kamernummer)
- Wat het huidige probleem is
- Waarom je je zorgen maakt
Voorbeeld: “Goedemiddag, u spreekt met Kim, verpleegkundige van afdeling cardiologie. Ik bel over mevrouw Jansen, geboren 12 maart 1956, kamer 4B. Haar bloeddruk is de afgelopen twee uur gedaald van 130/80 naar 95/60 en ik maak me zorgen.”
B – Background (achtergrond)
Geef vervolgens de relevante medische achtergrond. Focus op informatie die direct verband houdt met het huidige probleem. Irrelevante details kosten tijd en leiden af.
- Opnamediagnose en opnamedatum
- Relevante voorgeschiedenis
- Huidige medicatie (vooral recente wijzigingen)
- Bekende allergieën
- Laatste vitale functies en relevante labwaarden
Voorbeeld: “Mevrouw Jansen is drie dagen geleden opgenomen met hartfalen. Ze heeft een voorgeschiedenis van diabetes type 2 en hypertensie. Gisteren is haar diureticadosering verhoogd van 40 naar 80 milligram furosemide. Haar bloeddruk was vanochtend nog 130/80, nu is die 95/60. Pols 88 regulair, saturatie 94% met 2 liter zuurstof.”
A – Assessment (beoordeling)
Hier geef je jouw professionele inschatting van de situatie. Dit is het onderdeel waar veel zorgverleners tegenaan lopen. Ze voelen zich onzeker over hun eigen oordeel, bang om iets verkeerds te zeggen. Toch is juist deze stap waardevol: jij bent degene die de patiënt heeft gezien en geobserveerd.
- Wat denk jij dat er aan de hand is?
- Welke observaties ondersteunen jouw inschatting?
- Hoe urgent schat je de situatie in?
Ook als je niet zeker bent van de oorzaak, deel je je bevindingen. “Ik weet niet precies wat er aan de hand is, maar ik zie dat de patiënt achteruitgaat” is een valide assessment. Dit sluit aan bij de principes van klinisch redeneren.
Voorbeeld: “De bloeddruk is gedaald na de recente dosisverhoging van de furosemide. Ik weet niet of dit de oorzaak is. Mevrouw is duizelig bij het opstaan, heeft een droge mond en haar urineproductie was de afgelopen acht uur 150 milliliter.”
R – Recommendation (aanbeveling)
Sluit af met een concrete vraag: wat heb je nu van de ander nodig en hoe urgent is dat? Vraag om beoordeling, instructies of een besluit; voer geen medicatie-, zuurstof-, infuus- of onderzoeksbeleid uit op basis van een lesvoorbeeld.
- Welke beoordeling of beslissing vraag je?
- Wat moet er volgens het lokale protocol intussen gebeuren?
- Welke bevoegdheden, behandelafspraken of patiëntspecifieke doelen gelden?
Voorbeeld: “Kunt u mevrouw nu beoordelen en aangeven welke vervolgstappen ik volgens het lokale protocol en binnen mijn bevoegdheid moet uitvoeren?”
Bij acuut gevaar roep je direct passende hulp in. Wacht niet tot alle SBAR-onderdelen compleet zijn; geef eerst het kernprobleem en vul daarna aan wat beschikbaar is.
Bekijk het complete overzicht van alle methodieken, met gratis downloads en APA-citaties voor je werkstuk.
SBAR-methode zakkaartje: template voor dagelijks gebruik
Veel zorginstellingen werken met een zakkaartje SBAR-methode dat medewerkers bij zich dragen. Hieronder vind je een checklist met voorbeeldzinnen, die je ook kunt downloaden. Het UKON (Universitair Kennisnetwerk Ouderenzorg Nijmegen) en V&VN bieden soortgelijke templates aan voor specifieke zorgsettings.
SBAR(R) checklist
S – SITUATION
- Wie ben je? (naam, functie, afdeling)
- Over welke patiënt bel je? (naam, geboortedatum, kamer)
- Wat is er nú aan de hand?
- Waarom maak je je zorgen?
B – BACKGROUND
- Opnamediagnose en opnamedatum
- Relevante voorgeschiedenis
- Huidige medicatie en recente wijzigingen
- Allergieën
- Laatste vitale functies (bloeddruk, pols, saturatie, temperatuur)
- Relevante labwaarden
A – ASSESSMENT
- Wat denk jij dat er aan de hand is?
- Wat valt je op aan de patiënt?
- Hoe urgent schat je de situatie in?
R – RECOMMENDATION
- Wat stel je voor als volgende stap?
- Wat heb je nodig? (visite, medicatie, onderzoek)
- Binnen welk tijdsbestek?
R – REPEAT (optioneel)
- Herhaal de gemaakte afspraken
- Wie doet wat, wanneer?
- Wanneer neem je opnieuw contact op?
Voorbeeldzinnen voor het zakkaartje
| Stap | Voorbeeldzin |
|---|---|
| S | “U spreekt met [naam], verpleegkundige van afdeling [X]. Ik bel over [patiënt], geboren [datum]. Ik maak me zorgen omdat…” |
| B | “Patiënt is opgenomen met [diagnose]. Voorgeschiedenis: [X]. Huidige medicatie: [X]. Vitale functies zijn…” |
| A | “Mijn inschatting is dat er sprake is van [X], omdat ik zie dat…” |
| R | “Ik stel voor dat u [X]. Kunt u binnen [tijdsbestek] langskomen?” |
| R | “Dus we spreken af dat ik [X] doe en u [Y]. Ik bel terug als de situatie niet verbetert.” |
Zie je niet de hele tabel op je mobiel? Swipe dan naar links.
Wil je de checklist en vragen altijd bij je hebben? Download dan het zakkaartje als PDF.
Bij een verhoogde EWS score gebruik je de SBAR-methode om gestructureerd te communiceren met de arts of het spoedinterventieteam.
SBAR-methode voorbeeld: twee praktijkcases
Om de SBAR-methode concreet te maken, werken we twee voorbeelden uit zoals je ze in de dagelijkse praktijk kunt tegenkomen.
Voorbeeld 1: patiënt met ademhalingsproblemen
Situation: “Goedenavond, u spreekt met Sara, verpleegkundige van de afdeling longziekten. Ik bel over meneer De Groot, 68 jaar, kamer 12. Hij heeft sinds een uur toenemende kortademigheid en zijn saturatie is gedaald naar 86% ondanks drie liter zuurstof.”
Background: “Meneer De Groot is gisteren opgenomen met een exacerbatie van COPD Gold stadium III. Hij heeft een voorgeschiedenis van chronische bronchitis en twee jaar geleden een hartinfarct doorgemaakt. Hij krijgt momenteel salbutamol vier keer daags, ipratropium en prednison 30 milligram. Vanmiddag om 16:00 uur waren zijn vitale functies nog stabiel met een saturatie van 94%.”
Assessment: “Meneer wordt acuut kortademiger, gebruikt zijn hulpademhalingsspieren, zit rechtop in bed en is zichtbaar onrustig. De oorzaak kan ik op basis van deze observaties niet vaststellen.”
Recommendation: “Kunt u meneer nu beoordelen en het vervolgbeleid bepalen? Welke acties wilt u dat ik intussen volgens het lokale acute protocol en binnen mijn bevoegdheid uitvoer?”
Voorbeeld 2: postoperatieve patiënt met koorts
Situation: “Goedemiddag, dit is verpleegkundige Marieke van de chirurgische afdeling. Ik bel over mevrouw Bakker, 52 jaar, die gisteren een laparoscopische galblaasoperatie heeft ondergaan. Ze heeft nu hoge koorts en klaagt over hevige buikpijn.”
Background: “De operatie verliep zonder complicaties en mevrouw herstelde aanvankelijk goed. Haar temperatuur is nu 39,2 graden, twee uur geleden was die nog 37,4. Ze heeft een voorgeschiedenis van diabetes type 2 en gebruikt metformine. Het lab van vanochtend toonde een CRP van 180 en leukocyten van 14.”
Assessment: “Mevrouw heeft na de operatie hoge koorts en toenemende pijn rechts boven in de buik, vooral bij bewegen. Ik maak me zorgen over een acute postoperatieve complicatie; de oorzaak is nog niet vastgesteld.”
Recommendation: “Kunt u mevrouw met spoed beoordelen en het diagnostisch en behandelbeleid bepalen? Welke acties wilt u dat ik intussen volgens het lokale protocol en binnen mijn bevoegdheid uitvoer?”
Voordelen en nadelen van de SBAR-methode
De SBAR-methode biedt duidelijke voordelen, maar kent ook beperkingen waar je rekening mee moet houden. Een realistisch beeld helpt je om de methode effectief in te zetten.
Voordelen
Vaste communicatiestructuur: SBAR geeft houvast bij het delen van relevante informatie. Je kunt het format gebruiken om je overdracht voor te bereiden en samen te bespreken wat nog ontbreekt. Een vaste indeling is geen garantie op een foutloze overdracht.6
Efficiëntie: De vaste structuur geeft richting en kan een overdracht beknopt houden. De benodigde duur hangt af van de urgentie, complexiteit en beschikbare informatie.
Professionele assertiviteit: De methode moedigt zorgverleners aan om hun eigen beoordeling en aanbeveling te geven. Dit draagt bij aan een cultuur waarin iedereen mag meedenken, ongeacht hiërarchische positie.
Nadelen en beperkingen
Vereist oefening: De methode lijkt eenvoudig, maar in stressvolle situaties vergeten mensen toch stappen. Regelmatig oefenen, ook in niet-acute situaties, is noodzakelijk om het een automatisme te maken.
Niet geschikt voor alle situaties: Bij zeer complexe casussen of uitgebreide overdrachten kan de SBAR-structuur te beknopt zijn. Soms is aanvullende documentatie of een face-to-face bespreking nodig.
Assessment blijft lastig: Ondanks training vinden veel zorgverleners het moeilijk om een eigen inschatting te geven, vooral tegenover artsen. Dit vraagt om een veilige werkcultuur waarin fouten maken mag.
De SBAR-methode in verschillende zorgsettings
Hoewel de SBAR-methode vooral bekend is in ziekenhuizen, breiden steeds meer zorgsettings de toepassing uit.
Ziekenhuizen: SBAR kan worden gebruikt bij telefonische consulten tussen verpleegkundigen en artsen, bij overdrachten tussen diensten en bij spoedcommunicatie. De methode sluit goed aan bij de ABCDE-methodiek die wordt gebruikt voor het beoordelen van vitaal bedreigde patiënten.
Verpleeghuizen: Het UKON heeft een specifieke SBAR-template ontwikkeld voor de verpleeghuiszorg, afgestemd op de communicatie tussen verzorgenden en specialisten ouderengeneeskunde. De template houdt rekening met de specifieke context van langdurige zorg.
Huisartsenpraktijk: Huisartsen en praktijkondersteuners gebruiken SBAR bij verwijzingen naar specialisten, bij overleg met de huisartsenpost en bij consultatie van de crisisdienst GGZ.
Wijkverpleging: Bij het consulteren van huisartsen over thuiswonende cliënten biedt SBAR structuur aan het telefonisch overleg. V&VN heeft een aangepast zakkaartje ontwikkeld voor de eerstelijnszorg.
SBAR en andere methodieken in de zorg
De SBAR-methode staat niet op zichzelf. In de verpleegkunde worden verschillende methodieken gebruikt voor communicatie, documentatie en klinisch redeneren. Hieronder een kort overzicht.
SBAR vs SOEP: De SOEP-methode (Subjectief, Objectief, Evaluatie, Plan) is primair bedoeld voor schriftelijke rapportage in het zorgdossier. SBAR richt zich op mondelinge overdracht. Beide methoden vullen elkaar aan.
SBAR en PES: De PES-methode (Probleem, Etiologie, Symptomen) is gericht op het formuleren van verpleegkundige diagnoses. De bevindingen uit een PES-formulering kunnen worden meegenomen in de Assessment-stap van SBAR.
SBAR en Gordon: De 11 functionele gezondheidspatronen van Gordon bieden een kader voor het verzamelen van anamnese-informatie. Deze gegevens kun je vervolgens gebruiken in de Background-stap van SBAR.
Tips voor het oefenen met de SBAR-methode
Je leert de SBAR-methode toepassen door regelmatig te oefenen, ook in niet-acute situaties. Voor de verpleeghuiszorg heeft UKON gratis templates en oefencasuïstiek met uitwerkingen. Daarmee kun je je overdracht samen met collega’s bespreken.6
Bereid je voor als daar tijd voor is: Verzamel relevante informatie zoals vitale functies, medicatie en voorgeschiedenis. Bij acute verslechtering bel je direct met het kernprobleem en de beschikbare gegevens; stel hulp niet uit om de SBAR eerst compleet te maken.
Oefen op rustige momenten: Gebruik SBAR ook bij routinematige overdrachten, zodat het een automatisme wordt voor stressvolle situaties. Oefen met collega’s door casussen na te spelen.
Vraag feedback: Vraag collega’s of artsen hoe zij je SBAR-overdracht ervaren. Wat ging goed, wat kan beter? Concrete feedback helpt je verbeteren.
Gebruik een zakkaartje: Houd het template bij de hand tot je de structuur uit je hoofd kent. Veel verpleegkundigen dragen het kaartje aan hun badge of hebben het in hun borstzak.
Durf je assessment te geven: Ook als je onzeker bent, deel je observaties. Je hoeft geen diagnose te stellen; je deelt wat je ziet en wat je vermoedt. Dat is precies wat de arts nodig heeft.
Een zakboekje naast je SBAR-kaartje
Wil je meer geheugensteunen voor je opleiding of stage bij elkaar hebben? ProActive Nursing: zakboekje van Marc Bakker bevat een onderdeel over de SBAR-methode vanaf pagina 49 en over assertiviteit in klinische communicatie vanaf pagina 53. Het is een compact naslagwerk voor studenten en verpleegkundigen, geen uitgebreid SBAR-leerboek.7
Dit is de papieren derde druk uit 2022, ISBN 9789024439409. Gebruik een ouder zakboekje niet als actuele behandelrichtlijn. Controleer je boekenlijst en of je opleiding of bibliotheek het al beschikbaar heeft. Wil je alleen de overdrachtsstructuur oefenen, dan kun je ook het kaartje van je organisatie en de gratis materialen op deze pagina gebruiken.
Laat na een oefenoverdracht je collega vertellen welk probleem en welke hulpvraag die heeft gehoord. Was daarbij duidelijk wat je hebt waargenomen en wat jouw inschatting is? Gebruik die feedback om je volgende overdracht aan te scherpen.
Veelgestelde vragen
Wat is de SBAR-methode precies?
De SBAR-methode is een gestructureerde communicatietechniek voor zorgverleners. SBAR staat voor Situation, Background, Assessment en Recommendation. De vier stappen helpen relevante informatie en een concrete hulpvraag te ordenen; de benodigde duur en inhoud hangen af van de situatie.
Wat is het verschil tussen SBAR en SBARR?
SBARR is een uitgebreide variant met een extra R voor Repeat. In deze laatste stap herhaal je de gemaakte afspraken om te controleren of beide partijen hetzelfde hebben begrepen. Beide varianten worden in Nederlandse zorginstellingen gebruikt.
Wanneer gebruik je de SBAR-methode?
SBAR is geschikt voor telefonische consulten, overdrachten, verwijzingen en overleg met andere zorgverleners. Bij acuut gevaar roep je eerst direct passende hulp in; wacht niet op een volledig ingevulde SBAR voordat je het kernprobleem meldt.
Waarom is SBAR belangrijk voor patiëntveiligheid?
SBAR geeft zorgverleners een vaste volgorde voor relevante informatie en een concrete hulpvraag. Dat kan misverstanden helpen beperken, maar vervangt geen klinische beoordeling, bevoegdheidsgrenzen of lokaal escalatiebeleid.
Waar vind ik een zakkaartje voor de SBAR-methode?
Veel zorginstellingen hebben eigen zakkaartjes ontwikkeld. V&VN biedt SBAR-materialen aan voor de eerstelijnszorg, het UKON heeft templates voor de verpleeghuiszorg. Je kunt ook de template uit dit artikel printen en lamineren voor dagelijks gebruik.
Hoe leer je de SBAR-methode toepassen?
De beste manier is regelmatig oefenen, ook in niet-acute situaties. Gebruik een zakkaartje als geheugensteun, bereid je goed voor op telefoongesprekken en vraag feedback aan collega’s. Gebruik materiaal dat past bij je opleiding en zorgsetting; UKON biedt bijvoorbeeld oefencasuïstiek voor de verpleeghuiszorg.6
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is geschreven voor informatieve en educatieve doeleinden en vervangt niet het curriculum van je opleiding, het lokale protocol of professioneel medisch advies. Raadpleeg bij twijfel je docent of praktijkopleider. Tijdens het maken van dit artikel en/of de afbeelding kan AI gebruikt zijn. Dit artikel kan daarnaast productlinks bevatten (ook wel affiliate-links genoemd). Als je via deze links een product koopt, ontvangen wij mogelijk een commissie. Dit heeft geen invloed op onze beoordeling of de prijs die je betaalt. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
- VMSzorg – VMS Veiligheidsprogramma
- UKON – Communiceren volgens de SBAR
- UKON – Toelichting bij de SBAR-template
- Nivel – Dossier Patiëntveiligheid
- V&VN – SBAR zakkaartje eerstelijn
- UKON. Communiceren volgens de SBAR: materialen voor verpleeghuiszorg.
- Boom. Marc Bakker: ProActive Nursing: zakboekje, derde druk (2022).
Gepubliceerd op 14 juni 2024. Laatste review op 16 oktober 2026, 20:04 door Alex
