Met NANDA, NIC en NOC verbind je een verpleegkundige diagnose aan een zorgdoel en passende interventies. NANDA beschrijft diagnoses, NOC de gewenste resultaten en NIC de interventies. De classificaties helpen je een zorgplan op te bouwen en de voortgang te volgen; jouw beoordeling en de wensen van de patiënt blijven daarbij nodig.
Inhoud
Wat is NANDA NIC NOC?
NANDA NIC NOC, vaak afgekort tot NNN, is een combinatie van drie internationale verpleegkundige classificaties. Ze geven vaste termen voor diagnoses, zorgresultaten en interventies. Zo kun je duidelijk vastleggen welk probleem aandacht vraagt, wat je wilt bereiken en wat je daarvoor doet.1
NANDA-I is de classificatie van verpleegkundige diagnoses. Een diagnose benoemt een menselijke reactie op een gezondheidsprobleem of levensproces, of een kwetsbaarheid daarvoor. Je onderbouwt die met gegevens over deze patiënt.2
NIC staat voor Nursing Interventions Classification. De classificatie ordent verpleegkundige interventies, met per interventie een omschrijving en mogelijke activiteiten. De achtste editie uit 2024 bevat 614 interventies in 7 domeinen en 30 klassen.3
NOC staat voor Nursing Outcomes Classification. De classificatie beschrijft zorgresultaten met indicatoren waarmee je verandering kunt volgen. De zevende editie uit 2024 bevat 612 resultaten in 7 domeinen en 36 klassen.4
In een zorgplan kies je dus eerst wat er aan de hand is, daarna welk resultaat je wilt bereiken en vervolgens welke interventies daarbij passen. Dat vraagt klinisch redeneren: een koppeling in een database bepaalt niet vanzelf wat deze patiënt nodig heeft.
NANDA NIC NOC uitleg: de drie componenten
NANDA-I: verpleegkundige diagnoses
Een medische diagnose benoemt een ziekte of aandoening. Een verpleegkundige diagnose gaat over de reactie daarop of op andere omstandigheden in het leven. Bij twee mensen met dezelfde ziekte kunnen daarom verschillende verpleegkundige problemen spelen.
Bij een probleemgerichte diagnose zoek je naar passende kenmerken en samenhangende factoren. Bij een risicodiagnose onderbouw je de kwetsbaarheid met risicofactoren; het probleem hoeft nog niet aanwezig te zijn. Een gezondheidsbevorderende diagnose kan passen bij een uitgesproken wens om gezondheid te verbeteren. Meer voorbeelden vind je bij verpleegkundige diagnoses met NANDA.
De PES-structuur helpt studenten hun redenering uit te schrijven: probleem, etiologie en symptomen. Het is geen verplichte vorm voor iedere diagnose in de dagelijkse verslaglegging. De onderbouwing moet wel in het dossier terug te vinden zijn.2
NIC: verpleegkundige interventies
Een interventie is gericht op een gewenst zorgresultaat. NIC omvat directe zorg aan een patiënt, maar ook indirecte zorg, zoals coördinatie en overleg. Bij elke interventie staan activiteiten die je passend maakt voor de situatie.3
Bij pijn kun je bijvoorbeeld de pijn en de invloed op bewegen volgen, comfort bieden en afgesproken pijnmedicatie toedienen. Medicatie geef je binnen je bevoegdheid en bekwaamheid, volgens voorschrift en lokale afspraken. Een gekozen interventie is dus nog geen volledig uitvoeringsplan: je legt ook vast wie wat doet, wanneer en hoe.
NOC: zorgresultaten meten
Een NOC-resultaat heeft indicatoren en een bijbehorende vijfpuntsschaal. Daarbij is 1 de minst gunstige en 5 de meest gunstige toestand. De betekenis van de tussenliggende scores verschilt per schaal: de ene meet bijvoorbeeld de mate van beperking, de andere hoe vaak iemand gewenst gedrag laat zien.4
Noteer welke indicator en schaal je gebruikt, wat de beginscore is, welke doelscore je afspreekt en wanneer je opnieuw meet. Een “2” zonder beschrijving zegt te weinig. Een pijncijfer op een schaal van 0 tot 10 is bovendien niet dezelfde maat als een NOC-score van 1 tot 5.
Bekijk het overzicht van verpleegkundige methodieken, met leermiddelen en APA-citaties voor je werkstuk.
NANDA NIC NOC voorbeeld: casus hartfalen
Deze vereenvoudigde oefencasus laat zien hoe je gegevens, doelen en handelingen verbindt. De probleemomschrijvingen en doelen hieronder zijn in gewone taal geschreven, niet als letterlijke officiële NANDA-, NIC- of NOC-labels.
Situatieschets
Meneer Jansen is 72 jaar en opgenomen met hartfalen. Hij is kortademig bij inspanning, heeft opgezette enkels en is in een week 3 kilo aangekomen. Hij vertelt dat hij graag zout eet en soms zijn medicatie vergeet.
Van gegevens naar een onderbouwd probleem
De klachten geven aanleiding om onder meer de vochttoestand en het omgaan met de behandeling te beoordelen. Hartfalen is daarbij medische context, niet automatisch de verpleegkundige oorzaak. Ook weet je nog niet waarom meneer medicatie vergeet: begrijpt hij het schema, ervaart hij bijwerkingen of zijn er praktische drempels?
Je brengt de bevindingen samen en toetst een mogelijke verpleegkundige diagnose aan de definitie en kenmerken in de gebruikte NANDA-editie. Alleen de ziektebenaming of de voorkeur voor zout eten is onvoldoende om een label en oorzaak vast te stellen.2
Doelen en interventies aan elkaar koppelen
Stel dat uit het gesprek blijkt dat meneer de innamemomenten niet goed uit elkaar kan houden. Dan kun je het zorgplan voor dat probleem concreet maken. Voor zijn lichamelijke klachten volg je het afgesproken behandel- en observatieplan.
| Aandachtspunt en doel | Waarop beoordeel je verandering? | Passende activiteiten |
|---|---|---|
| Benauwdheid bij inspanning: meneer ervaart minder benauwdheid bij een samen gekozen dagelijkse activiteit. Leg de activiteit en de haalbare termijn vooraf vast. | Vraag hoeveel benauwdheid meneer bij diezelfde activiteit ervaart en welke hulp of rustpauzes nodig zijn. Volg daarnaast het gewichtsverloop en oedeem volgens het observatieplan. | De activiteit en benodigde hulp afstemmen, afgesproken observaties uitvoeren en veranderingen bespreken met het behandelteam. Geen eigen medicatieaanpassing of algemene vochtbeperking uit dit voorbeeld afleiden. |
| Medicatieschema begrijpen: vóór ontslag kan meneer met zijn actuele schema in eigen woorden vertellen welke medicatie hij wanneer inneemt. | Laat meneer de innamemomenten aanwijzen en uitleggen. Noteer wat zelfstandig lukt en waarbij nog hulp nodig is. | Het afgesproken schema rustig doornemen, laten terugvertellen en samen een passend geheugensteuntje kiezen. Bij blijvende problemen aanvullende ondersteuning regelen. |
Zie je niet de hele tabel op je mobiel? Swipe dan naar links.
Bij de eerste rij zoek je een passend NOC-resultaat over de lichamelijke toestand of het uitvoeren van activiteiten; bij de tweede over kennis van de behandeling. Kies daarna passende NIC-interventies voor observatie, ondersteuning en uitleg. Neem de exacte labels en indicatoren uit de gebruikte editie over en leg begin- en doelscores vast met de echte schaalbeschrijvingen.
Evalueren en bijstellen
Op het afgesproken evaluatiemoment vergelijk je de observaties en het begrip van het medicatieschema met de beginsituatie. Kan meneer het schema uitleggen, maar thuis nog niet uitvoeren? Dan is alleen extra uitleg mogelijk onvoldoende en onderzoek je welke ondersteuning nodig is. Bij een relevante verandering beoordeel je eerder; bij acute verslechtering volg je direct het lokale protocol. Evaluatie hoort steeds bij het verpleegkundig proces.5
NANDA NIC NOC in de Nederlandse zorgpraktijk
BSL Media & Learning biedt de Nederlandse NNN-database aan. Daarin zijn de drie classificaties met elkaar verbonden, zodat je bij diagnoses passende resultaten en interventies kunt opzoeken.1
Een concreet voorbeeld van digitale toepassing is Ons Dossier van Nedap. De documentatie beschrijft hoe je bij een diagnose NOC-resultaten als doelen en NIC-interventies als acties kunt kiezen. Welke onderdelen beschikbaar zijn, hangt af van de inrichting van het systeem in je organisatie.6
Controleer bij gebruik welke editie in je boek, studietool of dossier staat. De classificaties veranderen tussen edities; een term uit een ouder studieboek hoeft niet gelijk te zijn aan de term in je huidige systeem.
Trainingen en onderwijs
Om met NNN te werken heb je kennis nodig van diagnostiek, doelen stellen en evalueren. Oefen daarom niet alleen het opzoeken van termen, maar ook het onderbouwen van de keuze in een casus. Bespreek die redenering met een docent of begeleider. BSL biedt voor het onderwijs onder meer de NNN-Studietool aan.1
Stappen van de NANDA NIC NOC methode
V&VN onderscheidt zes stappen in het verpleegkundig proces. In indelingen met vijf fasen staan het plannen van resultaten en interventies samen onder “planning”. De inhoudelijke taken blijven dezelfde.5,1
Voordelen en nadelen van de NNN-methode
Voordelen
Een gedeelde taal: vaste termen helpen om diagnoses, doelen en activiteiten herkenbaar vast te leggen. Dat ondersteunt overdracht, maar alleen een label vertelt nog niet het hele verhaal van de patiënt.
Resultaten volgen: dezelfde indicatoren opnieuw beoordelen maakt veranderingen zichtbaar. Een verbetering bewijst op zichzelf niet dat één interventie de oorzaak was; ook behandeling, ziekteverloop en omstandigheden kunnen meespelen.
Structuur voor redeneren: je verbindt het probleem aan een gewenst resultaat en een gerichte aanpak. Dat maakt de keuzes in het zorgplan beter bespreekbaar.
Nadelen
Tijd en scholing: je moet drie classificaties leren gebruiken en je keuzes onderbouwen. Hoeveel tijd een zorgplan kost, hangt onder meer af van de zorgvraag, je ervaring en het dossiersysteem.
Risico op invulwerk: een keuzemenu kan uitnodigen om snel een label aan te klikken. Blijf beschrijven wat bij deze patiënt speelt; een gestandaardiseerde term mag de persoonlijke situatie niet uitwissen.
NANDA NIC NOC vergelijken met andere methoden
Niet alle verpleegkundige methoden hebben dezelfde functie. Sommige helpen gegevens te ordenen of over te dragen; andere bieden een classificatie voor het zorgplan.
Gordons gezondheidspatronen
De 11 patronen van Gordon ordenen de anamnese. NNN helpt vervolgens bij het benoemen van diagnoses, resultaten en interventies. Het zijn dus geen rechtstreekse alternatieven.
Omaha System
Het Omaha System verbindt eveneens het beoordelen van problemen, interventies en uitkomsten. Zowel Omaha als NIC en NOC kunnen worden gebruikt bij individuen, gezinnen en gemeenschappen. Kies op basis van de zorgcontext en organisatieafspraken, niet op de aanname dat NNN uitsluitend individueel is of altijd beter onderbouwd.7,3,4
SBAR
De SBAR-methode (Situatie, Achtergrond, Beoordeling, Aanbeveling) is een communicatietechniek voor overdrachten en consultaties. Waar SBAR gericht is op het helder overbrengen van informatie, biedt NNN classificaties voor het zorgproces.
ICF
Het ICF-model staat voor International Classification of Functioning, Disability and Health. Deze WHO-classificatie beschrijft functioneren en beperkingen in hun context, met aandacht voor omgevingsfactoren. NNN ordent specifieker de verpleegkundige diagnoses, zorgresultaten en interventies.8
Studieboek: kritisch denken binnen het verpleegkundig proces
Wil je oefenen met de redenering achter een zorgplan? Kritisch denken binnen het verpleegkundig proces behandelt de procesfasen en het praktisch gebruiken van classificaties. Pearson beschrijft casuïstiek en oefeningen rond onder meer diagnosen, resultaten en interventies. Dat sluit aan bij het verbinden van de drie onderdelen van NNN.9
De gekozen uitvoering is het papieren boek met Pearson eLearning, ISBN 9789043043304. Het past vooral bij studenten en verpleegkundigen die het opstellen en onderbouwen van een zorgplan willen oefenen. Zoek je juist alle officiële NANDA-, NIC- en NOC-definities, dan vervangt dit studieboek de afzonderlijke classificaties of je organisatiedatabase niet. Controleer ook de boekenlijst en eventuele bestaande toegang via je opleiding of bibliotheek.
Neem één probleem uit je casus en loop de samenhang na: welke gegevens dragen de diagnose, welk resultaat wil de patiënt bereiken en welke activiteit draagt daaraan bij? Leg daarna vast waarop en wanneer je beoordeelt of de aanpak werkt. Zo wordt NNN een onderbouwd zorgplan, in plaats van een lijst aangeklikte termen.
Veelgestelde vragen
Moet ik voor NNN drie boeken kopen?
Niet automatisch. Vraag welke editie en toegang je opleiding of organisatie gebruikt. Een digitale omgeving kan de classificaties al beschikbaar stellen. Een oefenboek heeft een andere functie dan de officiële naslagwerken.
Hoeveel training heb ik nodig?
Dat hangt af van je voorkennis en het werk dat je ermee doet. Een introductie kan helpen, maar zelfstandig een diagnose onderbouwen en een zorgplan evalueren vraagt ook begeleid oefenen. Eén cursusduur is geen algemene maat voor bekwaamheid.
Welke classificatie moet ik gebruiken op stage?
Volg de afspraken van je stageorganisatie en opleiding. Bespreek verschillen in editie of formulering met je begeleider, zodat je opdracht en het zorgdossier op elkaar aansluiten.
Waarom komt een label uit mijn boek niet voor in het ECD?
Controleer eerst de editie en de inrichting van het systeem. Je organisatie kan een selectie gebruiken. Kies niet zomaar een ander label om het veld te vullen; bespreek met je begeleider hoe je het vastgestelde probleem goed vastlegt.
Is een betere NOC-score genoeg om een diagnose af te sluiten?
Nee. Beoordeel ook of het afgesproken doel is bereikt, hoe de patiënt de situatie ervaart en welke zorg nog nodig is. Leg vast waarom je de diagnose afsluit, behoudt of bijstelt.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je gezondheid, neem dan contact op met je huisarts. Tijdens het maken van dit artikel en/of de afbeelding kan AI gebruikt zijn. Dit artikel kan daarnaast productlinks bevatten (ook wel affiliate-links genoemd). Als je via deze links een product koopt, ontvangen wij mogelijk een commissie. Dit heeft geen invloed op onze beoordeling of de prijs die je betaalt. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
- BSL Media & Learning. Over NANDA NIC NOC.
- INKA / NANDA International. Nursing Assessments.
- University of Iowa. Nursing Interventions Classification (NIC).
- University of Iowa. Nursing Outcomes Classification (NOC).
- V&VN. Hoe laat je het verpleegkundig proces zo effectief mogelijk verlopen?
- Nedap Ons. NANDA-NIC-NOC-methodiek gebruiken in Ons Dossier.
- The Omaha System. Overview.
- World Health Organization. International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF).
- Pearson. Kritisch denken binnen het verpleegkundig proces.
Gepubliceerd op 15 juni 2024. Laatste review op 17 oktober 2026, 12:24 door Alex
