Vitale functies meten betekent meer dan zes getallen noteren. Als verpleegkundige observeer je ademhaling, pols, bloeddruk, temperatuur, zuurstofsaturatie en bewustzijn, maar je beoordeelt ook de trend en de toestand van de patiënt. Referentiewaarden helpen bij de eerste oriëntatie; ze zijn geen diagnose en ook niet automatisch de score-0-band van een Early Warning Score.
- NEWS2 gebruikt zes fysiologische parameters: ademhalingsfrequentie, zuurstofsaturatie, systolische bloeddruk, pols, bewustzijn of nieuwe verwardheid en temperatuur.
- Een referentiewaarde beschrijft een populatie en context. Een diagnostische drempel en een EWS-scoreband hebben een ander doel.
- Meet volgens de aangeleerde methode en het protocol van je instelling. Noteer ook meettijd, methode, trend en relevante observaties.
- Bij klinische achteruitgang roep je vroeg hulp in en werk je volgens de lokale ABCDE- en escalatieafspraken; je wacht niet tot alle routinehandelingen zijn afgerond.
Wat zijn vitale functies?
Vitale functies zijn meetbare kenmerken die informatie geven over essentiële lichaamsfuncties. Ze kunnen helpen om klinische verslechtering te herkennen, maar één losse waarde voorspelt niet hoe het met een individuele patiënt zal verlopen.
Het veelgebruikte NEWS2-systeem is gebaseerd op zes fysiologische parameters: ademhalingsfrequentie, zuurstofsaturatie (SpO2), systolische bloeddruk, polsfrequentie, bewustzijn of nieuwe verwardheid en lichaamstemperatuur. Toediening van zuurstof krijgt binnen NEWS2 een extra weging, maar is geen zevende vitale parameter.1 Dit zestal is geen universele definitie voor iedere zorgsetting. Een ABCDE-beoordeling omvat bijvoorbeeld ook andere observaties.
Referentiewaarden bij volwassenen
De tabel geeft een eerste oriëntatie bij volwassenen. Per parameter staat de relevante populatie of setting vermeld. De getallen zijn geen zelfstandig alarmschema en vormen samen geen nieuwe EWS. Ze gelden niet als kindernormen of zwangerschapsnormen.
| Parameter | Oriënterende waarde of observatie | Context en betekenis |
|---|---|---|
| Ademhalingsfrequentie | 12–20 per minuut | Gebruikelijke waarde bij volwassenen in de acute ABCDE-context van Resuscitation Council UK.2 Beoordeel ook ritme, diepte en ademarbeid. |
| Polsfrequentie | 60–100 per minuut | Gebruikelijke rustreferentie voor de meeste volwassenen volgens de American Heart Association.3 Onder meer conditie, medicatie en ziekte kunnen de waarde beïnvloeden. |
| Bloeddruk | Rond 120/80 mmHg | Alleen een bekende oriëntatiewaarde bij een gemiddelde gezonde volwassene in rust, geen diagnostische of klinische actiedrempel.4 Meetmethode en herhaalde metingen bepalen mede de interpretatie. |
| Temperatuur | 36,5–37,3 °C | Oriëntatie voor een gemiddelde gezonde volwassene in rust volgens MedlinePlus.4 Meetplaats en meetmethode beïnvloeden de uitkomst. |
| Zuurstofsaturatie (SpO2) | 95–100% | Waarde die de FDA noemt voor de meeste gezonde mensen; aandoeningen en verblijf op hoogte kunnen verschil maken.5 Een pulsoximeter geeft een schatting, geen diagnose. |
| Bewustzijn | Wakker en geen nieuwe verwardheid | Oriëntatie vanuit ACVPU binnen NEWS2.1 Nieuwe verwardheid is een afzonderlijke bevinding, ook als iemand wakker is. |
Zie je niet de hele tabel op je mobiel? Swipe dan naar links.
Referentie, diagnose en EWS-score: drie verschillende begrippen
Een referentiewaarde beschrijft wat in een bepaalde populatie en situatie gebruikelijk is. Zij helpt je oriënteren, maar zegt niet op zichzelf wat er bij één patiënt aan de hand is.
Een diagnostische drempel hoort bij een specifieke klinische vraag en meetmethode. Zo zijn waarden uit een spreekkamermeting, thuismeting en 24-uursmeting niet zomaar uitwisselbaar. Een bloeddrukdiagnose berust bovendien niet op één toevallige meting.6
Een EWS- of NEWS2-scoreband kent punten toe om mogelijke acute verslechtering te signaleren. Score 0 voor één parameter betekent alleen dat de meting in de nulband van de officiële kaart valt; het bewijst niet dat de patiënt ‘normaal’ of niet ziek is. Gebruik de lokale kaart en escalatieroute. Klinische bezorgdheid gaat vóór een geruststellende score.1
Zo meet je de zes parameters
Gebruik het apparaat, de vaardigheidskaart en de rapportage-eenheden van je opleiding of instelling. De volgende basisprincipes helpen om veelvoorkomende meetfouten te voorkomen.
Ademhalingsfrequentie
Tel de ademhalingen daadwerkelijk; schat de frequentie niet. Observeer tegelijk diepte, ritme, symmetrie van de borstkas en zichtbare ademarbeid.2 Gebruik voor de telduur de methode die je lokaal hebt geleerd en leg een afwijkend of onregelmatig patroon vast.
Polsfrequentie en ritme
Voor een eenvoudige handmatige controle van een regelmatige radiale pols plaats je wijs- en middelvinger aan de duimzijde van de pols. De American Heart Association beschrijft 30 seconden tellen en de uitkomst met twee vermenigvuldigen.3 Deze publieksmethode is geen volledig klinisch protocol voor een onregelmatige pols. Beoordeel ook regelmaat en kwaliteit en volg bij onregelmatigheid de lokale tel- en beoordelingsafspraak.
Een onregelmatige pols is een observatie, geen diagnose. Leg de onregelmatigheid vast en laat haar beoordelen volgens het lokale en apparaatspecifieke protocol. Schrijf dus niet automatisch ieder afwijkend ritme aan één aandoening toe.
Bloeddruk
Bij een niet-acute spreekkamermeting zit de patiënt eerst vijf minuten rustig. Gebruik een passende manchet en voer minimaal twee metingen uit met één tot twee minuten ertussen. De Richtlijnendatabase adviseert te meten aan de arm waarvan bekend is dat die de hoogste waarde geeft.6 Noteer de arm en relevante meetomstandigheden. Vijf minuten rust is een voorwaarde voor deze geplande, niet-acute meting; het is geen wachttijdregel wanneer iemand acuut achteruitgaat.
Lichaamstemperatuur
Leg vast waar en hoe je hebt gemeten. Rectale, orale, tympanische en axillaire metingen hebben ieder eigen instructies en beperkingen. Warm of koud drinken en roken kunnen een orale meting beïnvloeden; bij een oormeting kunnen onder meer het gebruikte oor, een hoofdtelefoon of op dat oor liggen verschil maken. Voor een okselmeting hoort de oksel droog te zijn.7 Reken meetplaatsen niet met een vaste universele correctiefactor naar elkaar om. Gebruik voor een trend zo mogelijk dezelfde methode.
Zuurstofsaturatie
Een pulsoximeter gebruikt licht om de arteriële zuurstofsaturatie te schatten. Beoordeel de uitkomst samen met symptomen, klinische toestand en trend.5 Koude of slecht doorbloede vingers, beweging, nagelcoatings, een verkeerd geplaatste probe en fel omgevingslicht kunnen de meting beïnvloeden. Donkerdere huidpigmentatie kan bij sommige apparaten leiden tot overschatting van SpO2; de grootte van die fout is niet bij iedere patiënt of elk apparaat gelijk.8 Een pulsoximeter meet geen koolstofdioxide.
Bewustzijn met ACVPU
ACVPU staat voor Alert, new Confusion, Voice, Pain, Unresponsive. Bij C kan iemand wakker zijn, maar nieuw verward. Bij V reageert de patiënt pas op de stem.1 Noteer wat je ziet. Pas een pijnprikkel alleen toe als je daarvoor bent getraind en volgens het lokale protocol.
Beoordelen, hulp organiseren en rapporteren
Een reeks correcte metingen is pas bruikbaar wanneer je de waarden in hun klinische context beoordeelt en helder overdraagt. Bij acute zorgen mag het afronden van een routinecontrole hulp nooit vertragen.
Fictief praktijkvoorbeeld: zes feiten, geen diagnose
Dit voorbeeld is fictief. Mevrouw De Vries, 72 jaar, is wakker maar sinds de vorige controle nieuw verward. Je legt zes observaties vast: ademhalingsfrequentie 24 per minuut, SpO2 93%, bloeddruk 95/60 mmHg, regelmatige pols 108 per minuut, temperatuur 38,7 °C en bewustzijn ACVPU-C vanwege de nieuwe verwardheid.
Deze combinatie geeft reden tot klinische bezorgdheid. Uit de zes feiten volgt nog geen diagnose en zonder de officiële lokale scorekaart bereken je geen EWS-totaal. Je roept vroeg hulp in, gaat verder volgens de lokale ABCDE-werkwijze en draagt met SBAR over: de actuele verandering, relevante achtergrond, alle zes observaties met meettijd en methode, en welke beoordeling of vervolgstap je vraagt. Daarmee houd je observaties, klinische beoordeling en de gevraagde vervolgstap van elkaar gescheiden.
Leer niet alleen een rij getallen uit het hoofd. Oefen per parameter de meetmethode, de foutbronnen en de manier van rapporteren. Vraag op je stage of werkplek welke officiële scorekaart, vaardigheidskaart en escalatieroute gelden. Dan kun je een afwijking herkennen zonder een referentiewaarde te verwarren met een diagnose of een score.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet je vitale functies meten?
Daarvoor bestaat geen universeel schema. De frequentie hangt af van de zorgsetting, de klinische toestand, de trend, het zorgplan en het lokale protocol. Bij verslechtering wacht je niet op de volgende routinemeting, maar beoordeel je opnieuw en organiseer je passende hulp.
Bronnen en achtergrond
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je over je gezondheid, neem dan contact op met je huisarts. Tijdens het maken van dit artikel en/of de afbeelding kan AI gebruikt zijn. Dit artikel kan daarnaast productlinks bevatten (ook wel affiliate-links genoemd). Als je via deze links een product koopt, ontvangen wij mogelijk een commissie. Dit heeft geen invloed op onze beoordeling of de prijs die je betaalt. Lees meer in onze disclaimer en over onze werkwijze.
Gebruikte bronnen:
- Royal College of Physicians – National Early Warning Score (NEWS) 2
- Resuscitation Council UK – The ABCDE Approach
- American Heart Association – Target Heart Rates Chart
- MedlinePlus – Vital signs
- US Food and Drug Administration – Pulse Oximeter Basics
- Richtlijnendatabase – Bloeddrukmeting bij CVRM
- Radboudumc – Temperatuurmeting na ontslag
- MHRA – The use and regulation of pulse oximeters
Gepubliceerd op 26 maart 2026. Laatste review op 17 oktober 2026, 12:04 door Alex
